Μέρα Μαγιού μου μίσεψες (δεύτερο μέρος)

(πρώτο μέρος)

     Η υπέρμετρη βία που άσκησε η Χωροφυλακή την 8η Μαΐου 1936 για τη διάλυση της ογκώδους διαδήλωσης των καπνεργατών Θεσσαλονίκης ευαισθητοποίησε και άλλους κλάδους εργαζομένων της συμπρωτεύουσας. Το ίδιο βράδυ άρχισαν 24ωρη απεργία οι σιδηροδρομικοί, οι αυτοκινητιστές, οι τροχιοδρομικοί και οι εργαζόμενοι στον ηλεκτρισμό. Θορυβημένη η κυβέρνηση Μεταξά επιστράτευσε τους σιδηροδρομικούς και τους τροχιοδρομικούς, ενώ διέταξε τον αντιστράτηγο, διοικητή του Γ΄ Σώματος Στρατού Ν. Ζέππο να θέσει όλες τις στρατιωτικές δυνάμεις σε επιφυλακή «διά παν ενδεχόμενον», μια και οι απεργοί είχαν αποφασίσει την πραγματοποίηση διαδήλωσης την επόμενη μέρα.

     Στις 9 Μαΐου η Θεσσαλονίκη στρατοκρατείτο. Περίπολα στρατού και χωροφυλακής, πυροσβεστικές αντλίες και θωρακισμένα αυτοκίνητα ανεβοκατέβαιναν στους δρόμους. Στα κεντρικά σημεία της πόλης είχαν στηθεί πολυβόλα, ενώ σε ταράτσες πολυκατοικιών και δημόσιων κτιρίων είχαν τοποθετηθεί ένοπλοι χωροφύλακες. Σ’ όλους τους δρόμους είχαν τοιχοκολληθεί τα διατάγματα για την επιστράτευση των σιδηροδρομικών και των τροχιοδρομικών. Οι απεργοί καλούνταν να παρουσιαστούν στις θέσεις τους ως τις 12 το μεσημέρι, αλλιώς θα συλλαμβάνονταν και θα δικάζονταν σε στρατοδικεία. Όλα όμως τα αστυνομικά μέτρα που αποσκοπούσαν στον εκφοβισμό των εργαζομένων απέβησαν ατελέσφορα. Αντίθετα, ο «απεργιακός πυρετός» δυνάμωνε. Στην απεργία συμμετείχαν οι ραφτεργάτες, οι οικοδόμοι, οι εργάτες και οι εργάτριες των πλεκτηρίων, οι αρτοποιοί, οι φοιτητές κ.ά..

    Από νωρίς το πρωί χιλιάδες απεργοί κατέβαιναν στο κέντρο της Θεσσαλονίκης, για να συμμετάσχουν στην προγραμματισμένη από τα επαγγελματικά σωματεία τους πορεία προς τη Γενική Διοίκηση. Οι δυνάμεις Χωροφυλακής όμως ήταν αποφασισμένες να την εμποδίσουν. Αρχικά έγιναν αψιμαχίες ανάμεσα στα δυο «στρατόπεδα». Στις 10 περίπου η ώρα άρχισαν αληθινές μάχες. Οι χωροφύλακες, πεζοί και έφιπποι, προσπαθούσαν να διαλύσουν τους διαδηλωτές πυροβολώντας στο «ψαχνό». Οι τελευταίοι αμύνονταν πετώντας πέτρες και ξύλα. Στις 10.30΄ο 25χρονος αυτοκινητιστής Αναστάσιος Τούσης έπεσε νεκρός από σφαίρα στη διασταύρωση των οδών Βενιζέλου και Εγνατίας. Τότε οι σύντροφοί του απέσπασαν από ένα μέγαρο μια πόρτα, έβαλαν πάνω σ’ αυτήν τη σορό και με επικεφαλής τον νεκρό σχημάτισαν μια τεράστια πορεία προς το Διοικητήριο. Στο δρόμο προστίθενταν νέες ομάδες διαδηλωτών.

     Μετά τη δολοφονία του Τάσου Τούση και άλλων 11 εργατών και εργατριών (12 νεκρούς ανακοίνωσαν οι αρχές) η κατάσταση ήταν εκτός ελέγχου. Στις 3 μ. μ. στους δρόμους της Θεσσαλονίκης τοιχοκολλήθηκε η ακόλουθη ανακοίνωση: « Ημείς, ο στρατηγός του Γ΄ Σώματος Στρατού, αναλαβόντες κατόπιν διαταγής του υπουργείου Στρατιωτικών την τήρησιν της τάξεως εν τη πόλει της Θεσσαλονίκης και εν τη περιοχή, διατάσσομεν: 1. Απαγορεύομεν πάσαν συγκέντρωσιν, και ολίγων ακόμη προσώπων, εις κλειστόν και ανοικτόν χώρον. 2. Το κλείσιμον πάντων των καταστημάτων εν τη πόλει Θεσσαλονίκης μέχρι νεωτέρας διαταγής».

    Παρά την απαγόρευση, τις βραδινές ώρες τα εξαγριωμένα πλήθη συγκρότησαν τεράστια διαδήλωση. Οι διαδηλωτές συνάντησαν στην οδό Εγνατίας δύναμη χωροφυλάκων. Αυτοί μπροστά στην αποφασιστικότητα του πλήθους αναγκάστηκαν να αποσυρθούν κι έτσι οι χιλιάδες των εργατών, φωνάζοντας συνθήματα κατά της κυβέρνησης του Μεταξά, έφθασαν στη Γενική Διοίκηση. Την βρήκαν κλειστή και γι’ αυτό κατευθύνθηκαν στο Γ΄ Σώμα Στρατού για να επιδώσουν ψήφισμα με τα αιτήματά τους. Μεταξύ των άλλων ζητούσαν:

1.       την άμεση σύλληψη του διευθυντή της Χωροφυλακής Θεσσαλονίκης Ντάκου και την αντικατάσταση του Γενικού Διοικητή Πάλλη,

2.       την απελευθέρωση όλων των συλληφθέντων κατά τα πρωινά επεισόδια,

3.       την απόδοση των θυμάτων στα εργατικά σωματεία για την κήδευσή τους,

4.       την παλλαϊκή συμμετοχή των Θεσσαλονικέων στην κηδεία των νεκρών.

   Ο Σωματάρχης δέχτηκε εκπροσώπους των διαδηλωτών και δεσμεύτηκε ότι την επόμενη μέρα θα αφήνονταν ελεύθεροι όλοι οι συλληφθέντες. Τους είπε όμως ότι οι νεκροί θα δίνονταν για ενταφιασμό  στις οικογένειές τους, ενώ ήταν αντίθετος για την παλλαϊκή συμμετοχή κατά τις νεκρώσιμες τελετές.

     Το βράδυ της 9ης προς 10η Μαΐου κατέπλευσαν στο λιμάνι της Θεσσαλονίκης τέσσερα αντιτορπιλικά και ενισχύθηκε ο στρατός της πόλης με μια ίλη ιππικού που μεταφέρθηκε από τη Λάρισα, με δυο τάγματα πεζικού και με άλλες στρατιωτικές δυνάμεις από πόλεις της Βόρειας Ελλάδας.

    Την επόμενη μέρα (10 Μαΐου) έγινε η κηδεία των θυμάτων. Παρά το κλίμα εκφοβισμού, 150.000 Θεσσαλονικείς και κάτοικοι των γύρω περιοχών συνόδεψαν τους νεκρούς στην τελευταία τους κατοικία. Στις 11 Μαΐου σε πολλές πόλεις της χώρας κηρύχτηκαν απεργίες διαμαρτυρίας για τα αιματηρά γεγονότα της Θεσσαλονίκης και στις 13 Μαΐουπανελλαδική απεργία. Έτσι η εργατική τάξη με τους αγώνες και τις θυσίες της αποκάλυψε το αντιδημοκρατικό πρόσωπο του Μεταξά, στον οποίο λίγες μέρες νωρίτερα (28 Απριλίου 1936) τα κόμματα – με εξαίρεση την κοινοβουλευτική ομάδα του «Παλλαϊκού Μετώπου» και μερικούς μεμονωμένους βουλευτές – είχαν δώσει ψήφο εμπιστοσύνης.

    Ο Γιάννης Ρίτσος, συγκλονισμένος από τα τραγικά συμβάντα της 9ης Μαΐου 1936, έγραψε την ποιητική συλλογή «Επιτάφιος». Εμπνεύστηκε από μια φωτογραφία που δημοσιεύτηκε στον ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗ (φύλλο της 10ης Μαΐου). Σ’ αυτήν εικονιζόταν η μάνα του νεκρού αυτοκινητιστή Τάσου Τούση, η Κατίνα Τούση. Στην έρημη πλατεία, μια και οι χωροφύλακες πυροβολούσαν τους διαδηλωτές, είχε γονατίσει και χάιδευε το άψυχο σώμα του γιου της αδιαφορώντας για τη ζωή της.

    Το βιβλίο του Ρίτσου κυκλοφόρησε τον Ιούνιο του 1936. Αρκετά χρόνια αργότερα επανεκδόθηκε. Τότε ο ποιητής έστειλε ένα αντίτυπο στον Μίκη Θεοδωράκη στο Παρίσι με τη σημείωση: « Το βιβλίο τούτο κάηκε από τον Μεταξά στα 1938 κάτω από τους Στύλους του Ολυμπίου Διός». Συνεπαρμένος ο Μίκης άρχισε να μελοποιεί στίχους των ποιημάτων της Συλλογής. Μετά τη μελοποίηση επιστράτευσε τον Γρηγόρη Μπιθικώτση για την απόδοση των τραγουδιών κι έτσι το 1961 κυκλοφόρησε ο δίσκος «Επιτάφιος».

92871-meramagioudphfodh

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s