Η μεγάλη σφαγή της Μακρονήσου (29 Φεβρουαρίου και 1 Μαρτίου 1948) (1ο μέρος)

Η Συμφωνία της Βάρκιζας (12 Φεβρουαρίου 1945) τερμάτισε την πρώτη φάση του εμφύλιου πολέμου. Μεταξύ των άλλων όρων πρόβλεπε τη δημιουργία των απαραίτητων συνθηκών για τη διεξαγωγή εκλογών και δημοψηφίσματος, με το οποίο θα κρινόταν η τύχη της μοναρχίας στην Ελλάδα.  Οι εκλογές ορίστηκαν για τις 31 Μαρτίου 1946,το κλίμα όμως που επικρατούσε στη χώρα λόγω των αγγλικών επεμβάσεων και της δράσης διάφορων παρακρατικών οργανώσεων δεν ήταν καθόλου ευνοϊκό για την ελεύθερη άσκηση του εκλογικού δικαιώματος. Στην ύπαιθρο ένοπλες ομάδες τρομοκρατούσαν τους χωρικούς, ενώ στην Αθήνα τα επεισόδια ανάμεσα σε δεξιούς και αριστερούς πολλαπλασιάζονταν. Το Κ.Κ.Ε. και τα μικρότερα πολιτικά κόμματα που είχαν συνεργαστεί μαζί του στο Ε.Α.Μ. κήρυξαν αποχή από τις εκλογές, στις οποίες επικράτησε το Λαϊκό κόμμα. Την 1η Σεπτεμβρίου 1946 διενεργήθηκε νόθο δημοψήφισμα για την παλινόρθωση. Οι πολιτικές αυτές εξελίξεις και κυρίως η «λευκή τρομοκρατία» που είχε απλωθεί σ’ όλη τη χώρα εναντίον όσων συμμετείχαν κατά την περίοδο της Κατοχής στο Ε.Α.Μ. αποτέλεσαν τα αίτια για την έναρξη «του δεύτερου γύρου» του Εμφύλιου.

Η αδυναμία της κυβέρνησης του Κ. Τσαλδάρη να αντιμετωπίσει – παρά την αμερικανική βοήθεια από το Μάρτιο του 1947 – τις ένοπλες ομάδες των ανταρτών, την οδήγησε στη συγκρότηση «στρατοπέδων συγκέντρωσης». Ένα από αυτά ήταν το στρατόπεδο της Μακρονήσου.  Άρχισε να λειτουργεί στις 26 Μαΐου 1947, όταν μεταφέρθηκαν εκεί από στρατιωτικές μονάδες οι πρώτοι «επικίνδυνοι» στρατιώτες. Χαρακτηρίζονταν έτσι λόγω της κομμουνιστικής ιδεολογίας τους. Σιγά – σιγά δημιουργήθηκαν στο ξερονήσι τρία Ειδικά Τάγματα Οπλιτών, ενώ οι ύποπτοι για το καθεστώς έφεδροι αξιωματικοί και υπαξιωματικοί σχημάτισαν ξεχωριστό τάγμα. Στη συνέχεια μεταφέρθηκαν εκεί και οι Στρατιωτικές Φυλακές Αθηνών, όπου κρατούνταν οι υπόδικοι στρατοδικείων, οι αξιωματικοί του Ε.Λ.Α.Σ. καθώς και οι αξιωματικοί που έλαβαν μέρος στο κίνημα της Μέσης Ανατολής (στις αρχές Απριλίου 1944). Από τον Ιούλιο του 1948 άρχισαν να μεταφέρονται στη Μακρόνησο και πολιτικοί εξόριστοι που κρατούνταν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης σε νησιά του Αιγαίου. Εστάλησαν ακόμη και ανήλικοι, τρόφιμοι αναμορφωτηρίων. Λίγο αργότερα το νησί έγινε τόπος συγκέντρωσης και για τις εξόριστες γυναίκες (εφημερίδα ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ, φύλλο της 23ης Μαρτίου 2008).

Όπως διακήρυτταν οι τότε κυβερνώντες (Παναγιώτης Κανελλόπουλος, Γεώργιος Παπανδρέου, Θεμιστοκλής Σοφούλης κ.ά.), στόχος του εγκλεισμού των κομμουνιστών στρατιωτών στο κάτεργο της Μακρονήσου ήταν «η εξυγίανσή» τους, ώστε να ενταχθούν ακολούθως στις μονάδες του εθνικού στρατού και να πολεμήσουν «τους εχθρούς της πατρίδος». Τα μέσα «εξυγίανσής» τους ποικίλα: εθνική και ηθική διαφώτιση, τουτέστιν προπαγάνδα, βασανιστήρια, εξευτελισμοί κάθε μορφής, πείνα και συχνά εκτελέσεις – προς παραδειγματισμό των υπολοίπων – όσων αντιδρούσαν στα κελεύσματα των φρουρών τους. Εξυπακούεται βέβαια ότι πολλά από τα εγκλήματα που γίνονταν στη Μακρόνησο είτε δεν δημοσιεύονταν στον Τύπο της εποχής είτε δημοσιεύονταν διαστρεβλωμένα. Σ’ ένα τέτοιο έγκλημα θα αναφερθώ στη συνέχεια καθώς και στο επόμενο post.

Το απόγευμα της Κυριακής 29 Φεβρουαρίου 1948 οι διαπιστευμένοι στο υπουργείο Στρατιωτικών συντάκτες πληροφορήθηκαν ότι στο στρατόπεδο της Μακρονήσου είχαν ξεσπάσει αιματηρά επεισόδια με πολλούς νεκρούς και τραυματίες. Την επόμενη ημέρα εκδόθηκε ανακοίνωση του υπουργείου, η οποία επιβεβαίωνε τα συμβάντα, αλλά με τρόπο που διαστρέβλωνε την πραγματικότητα: « Την 29η Φεβρουαρίου» – έλεγε η ανακοίνωση – «άνδρες του στρατοπέδου Μακρονήσου, εις το οποίον υπηρετούν επικίνδυνοι κομμουνισταί, κατά την διάρκειαν θρησκευτικής τελετής επετέθησαν κατά της φρουράς του στρατοπέδου προς αφοπλισμόν της. Η τελευταία αμυνομένη έκαμε χρήσιν των όπλων και η τάξις απεκατεστάθη. Αι απώλειαι στασιαστών είναι 17 νεκροί και 61 τραυματίαι. Εκ των ημετέρων 4 τραυματισθέντες διά λιθοβολισμού. Οι τραυματίαι μεταφέρονται εις το στρατιωτικά νοσοκομεία» (εφημερίδες ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ και ΤΟ ΒΗΜΑ, φύλλα της 2ας Μαρτίου 1948).

Για να γίνουν κατανοητά τα γεγονότα, όπως τα παρουσίασε με ανακοινώσεις του προς τις εφημερίδες το υπουργείο Στρατιωτικών, θα πρέπει να ληφθούν υπόψη δυο στοιχεία:

  • Στη Μακρόνησο λειτουργούσαν, όπως αναφέρθηκε, τρία τάγματα στρατιωτών. Στο πρώτο υπηρετούσαν όσοι οπλίτες έμεναν σταθεροί στην κομμουνιστική ιδεολογία τους. Στο δεύτερο «οι εμφανίζοντες σημεία βελτιώσεως» και στο τρίτο «οι εξυγιανθέντες», δηλαδή όσοι, μη αντέχοντας τα βασανιστήρια, είχαν υπογράψει δήλωση μετανοίας και «είχαν αποκηρύξει το Κ.Κ.Ε. και τας παραφυάδας του».
  • Μετά τα αιματηρά γεγονότα της 29ης Φεβρουαρίου είχε σταλεί στο ξερονήσι ο συνταγματάρχης Μπαϊρακτάρης, για να «εξομαλύνει» την κατάσταση.

Η εφημερίδα ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ, δημοσιεύοντας τις επίσημες ανακοινώσεις, έγραφε στο φύλλο της την 3η Μαρτίου 1948: « […] Συμφώνως προς την αναφοράν του κ. Μπαϊρακτάρη, εις το Α΄ τάγμα σκαπανέων εν Μακρονήσω είχον συγκεντρωθεί υπό της υπηρεσίας οι αποδεδειγμένως ακραιφνείς αναρχικοί και εκείνοι διά τους οποίους τα συγκεντρωθέντα επιβαρυντικά στοιχεία τους παρουσίαζον ως τοιούτους. Το σύνολον των εις το τάγμα τούτο συγκεντρωμένων ανήρχετο εις 4 περίπου χιλιάδας, εκ των οποίων οι 700 περίπου εδήλωσαν μετάνοιαν και επρόκειτο να μεταχθώσιν εις το 3ον τάγμα, ίνα υποστούν την αναγκαίαν εκπαίδευσιν και να ενταχθούν κατόπιν εις τας μαχίμους μονάδας. Η μεταφορά αυτών εις το 3ον τάγμα επρόκειτο να γίνει το παρελθόν Σάββατον (= 28 Φεβρουαρίου), αλλά οι εναπομείναντες αναρχικοί προσεπάθησαν παντοιοτρόπως να αντιδράσουν εις τούτο».

   «Την πρωίαν της Κυριακής […] οι στασιασταί επεζήτουν όπως ματαιώσουν την διαταγήν του τάγματος να παρακολουθήσουν οι άνδρες την σχετικήν ομιλίαν ( = την προπαγάνδα που λέγαμε) […]. Η φρουρά ευρεθείσα προ των διαθέσεων των στασιαστών να την αφοπλίσουν, ηναγκάσθη να κάμη χρήσιν των όπλων, με αποτέλεσμα τον φόνον 5 στασιαστών και τον τραυματισμόν 10 […]. Οι στασιασταί παραλαβόντες τους νεκρούς ήρχισαν να σκηνοθετούν μίαν πένθιμον ακολουθίαν αρνούμενοι να παραδώσουν τούτους εις την διοίκησιν του τάγματος. Μερικοί εξ αυτών ανήρτησαν εις τας σκηνάς μέλανα υφάσματα εις ένδειξιν πένθους […]».

   «Την πρωίαν της επομένης ( = τη Δευτέρα 1 Μαρτίου) οι στασιασταί εκλήθησαν διά μεγαφώνου υπό του σταλέντος επί τόπου συνταγματάρχου πυροβολικού του Γενικού Επιτελείου κ. Μπαϊρακτάρη, ίνα συνέλθωσιν και συγκεντρωθώσιν εις ορισθέντα χώρον […]. Η φρουρά εδέχθη επίθεσιν εκ μέρους των στασιαστών διά λίθων τραυματισθέντων 31 φρουρών. Προ της τοιαύτης καταστάσεως ηναγκάσθη να κάμη χρήσιν των όπλων, η οποία επέφερε την καταστολήν της στάσεως συλληφθέντων 155 πρωταιτίων και αποσταλέντων εις Γ΄ τάγμα σκαπανέων 700 οπλιτών εκ των μετανοησάντων».

Οι τότε ιθύνοντες του υπουργείου Στρατιωτικών χαρακτήρισαν τα αιματηρά γεγονότα που συνέβησαν στη Μακρόνησο ως στάση των κομμουνιστών στρατιωτών του Α΄ Ειδικού Τάγματος Οπλιτών. Το αιματοκύλισμά τους το βάφτισαν ως νόμιμη άμυνα της φρουράς του στρατοπέδου. Τέλος ελαχιστοποίησαν τον αριθμό των νεκρών. Η πραγματικότητα όμως ήταν διαφορετική, όπως θα φανεί στο επόμενο post.

makronisos89

(2ο μέρος)

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s