Αθηναϊκοί δρόμοι: η οδός 3ης Σεπτεμβρίου και τα καφέ – αμάν της πλατείας Λαυρίου

    Ως τα τέλη της δεκαετίας του 1870 η Αθήνα επεκτεινόταν προς τη Νεάπολη (περιοχή των Εξαρχείων) και το Κολωνάκι. Γι’ αυτό η 3ης Σεπτεμβρίου ήταν σχεδόν ακατοίκητη. Πίσω από την πλατεία Ομονοίας υπήρχε μια χαράδρα, όπου οι λιγοστοί τότε κάτοικοι των Χαυτείων έριχναν τα σκουπίδια τους, και  λίγο μακρύτερα κυλούσε ένας χείμαρρος, ο «Κυκλόβορος», στο μέρος όπου σήμερα βρίσκεται η οδός Μάρνη. Στις όχθες του χειμάρρου είχαν κατασκευαστεί μερικά σπίτια και λίγοι αχυρώνες, ενώ στο γυμνό από δένδρα έδαφος έβοσκαν κατσίκες. Αυτή ήταν η εικόνα που παρουσίαζε ο χώρος γύρω από την Ομόνοια ως το 1885.

Το γεγονός που άλλαξε την εικόνα αυτή ήταν η κατασκευή και η λειτουργία της σιδηροδρομικής γραμμής Αθηνών – Λαυρίου. Όταν ο σταθμός μεταφέρθηκε από την πλατεία Αττικής, όπου βρισκόταν αρχικά, στην περιοχή της Ομόνοιας, άρχισε να αναπτύσσεται η ομώνυμη «πλατεία Λαυρίου». Στον αδόμητο περιβάλλοντα χώρο της πλατείας ξεπρόβαλαν καμιά εικοσαριά παραπήγματα – καφενεία. Σε ορισμένα από αυτά τραγουδούσαν και χόρευαν Γαλλίδες, Ιταλίδες, Ουγγαρέζες και Βιεννέζες. Σ’ άλλα τραγουδίστριες από την Κωνσταντινούπολη, τη Σμύρνη και την Αλεξάνδρεια, με τη συνοδεία λαούτου και σαντουριού, τραγουδούσαν αμανέδες και άλλα ανατολίτικα άσματα. Έτσι κατά τα τέλη του 19ου αιώνα στα ιδιόρρυθμα αυτά «καφέ – σαντάν» και «καφέ – αμάν» συγκεντρώνονταν χιλιάδες Αθηναίοι από όλες τις κοινωνικές τάξεις. Το λόγο μας τον εξηγεί ο Θεόδωρος Βελλιανίτης σε δημοσίευμά του στην εφημερίδα ΕΜΠΡΟΣ (φύλλο της 12ης Ιανουαρίου 1927): « Οι νέοι ετέρποντο ακροώμενοι τα γαλλικά και τα ιταλικά τραγούδια και κατεφλέγοντο θεώμενοι τας παχείας κνήμας των χορευτριών, αίτινες εις ωρισμένας στιγμάς ανύψουν τους πόδας τόσον υψηλά, ώστε επαρουσίαζον απόκρυφα θέλγητρα, τα οποία ο τότε συρμός τα απέκρυπτεν επιμελέστατα και η εμφάνισις των οποίων ηδύνατο να προκαλέση δημόσιον σκάνδαλον και την αστυνομικήν επέμβασιν […]. Τα άθλια ήθη της εποχής εκείνης μόλις επέτρεπον εις τους ταλαιπώρους νεανίας να βλέπουν το άκρον γυναικείου υποδήματος».

Η κίνηση που αναπτύχτηκε στην πλατεία Λαυρίου είχε ως αποτέλεσμα να χτιστούν σ’ αυτή μεγάλα οικοδομήματα, να ανοίξουν λαϊκά εστιατόρια, καφενεία και ξενοδοχεία. Παράλληλα άρχισε η ανοικοδόμηση και στους γύρω δρόμους,  και πρωτίστως στην οδό 3ης Σεπτεμβρίου, που έγινε μια από τις ωραιότερες της Αθήνας. Σ’ αυτή κατοικούσαν επιστήμονες, μεγαλέμποροι και πολιτικοί. Για παράδειγμα εκεί βρισκόταν το σπίτι του Θεόδωρου Δηλιγιάννη, ο οποίος διατέλεσε κατ’ επανάληψη πρωθυπουργός της χώρας (εφημερίδα ΣΚΡΙΠ, φύλλο της 19ης Νοεμβρίου 1902).

Ένα από τα ιστορικά κτίρια της οδού 3ης Σεπτεμβρίου είναι το νεοκλασικό τριώροφο μέγαρο που βρίσκεται στη συμβολή της με την πλατεία Ομονοίας (3ης  Σεπτεμβρίου 2). Οικοδομήθηκε κατά τη δεκαετία του 1870. Το 1878 στο ισόγειό του στεγάστηκε το καφενείο Χαραμή, ενώ από το 1892 εγκαταστάθηκε στον ίδιο χώρο το πολυτελές ζαχαροπλαστείο Σ. Ζαχαράτου – Κ. Καπερώνη. Λίγο αργότερα (στις αρχές του 20ου αιώνα) οι επάνω όροφοι του οικοδομήματος λειτούργησαν ως παράρτημα του ξενοδοχείου «Μπάγκειον» που βρισκόταν ακριβώς απέναντι (στη γωνία της πλατείας Ομονοίας με την οδό Αθηνάς). Τα άλλα σωζόμενα νεοκλασικά κτίρια της οδού αυτής είναι μεταγενέστερα. Για παράδειγμα, το τριώροφο κτίριο που βρίσκεται στη γωνία της 3ης Σεπτεμβρίου (αριθ. 46) και Μάρνη και το κτίριο του Ιστορικού Αρχείου της Εθνικής Τράπεζας (3ης Σεπτεμβρίου 146) χτίστηκαν στη δεκαετία του 1920 ( Ηλεκτρονική έκδοση του Αρχείου Νεότερων Μνημείων της πόλης των Αθηνών).

Αντί επιλόγου: η ονοματοθεσία της οδού έγινε σε ανάμνηση της επανάστασης της 3ης Σεπτεμβρίου 1843, με την οποία υποχρεώθηκε ο βασιλιάς Όθωνας να δώσει σύνταγμα στον ελληνικό λαό. 

 

 

ScreenSh00ter_20121212192622

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s