ΒΙΒΛΙΑΡΑΚΙ Κατ’ Ερωταπόκρισιν

   Την 1η Ιανουαρίου 1824 τυπώθηκε στην Ύδρα το «ΒΙΒΛΙΑΡΑΚΙ Κατ’ Ερωταπόκρισιν». Ο αναγνώστης προϊδεάζεται για το περιεχόμενο του βιβλίου από τον αναλυτικό υπότιτλό του:

«Περί λογής λογιών πραγμάτων αναγκαίων μάλιστα εις την Πατρίδα των Γερμανών, Δι’ όλους τους Γερμανούς Πολίτας και Χωριανούς.

      Εν παρέργω μεταφρασμένον εκ του Γερμανικού υπό ΣΤΕΦΑΝΟΥ ΚΑΝΕΛΛΟΥ Προς χρήσιν των Ελλήνων. Ετυπώθη διά δαπάνης Ν. Κ. Εις μνήμην φιλίας  Προς τον μακαρίτην[1] μεταφραστήν».

Το βιβλίο αποτελεί μετάφραση ενός γερμανικού εγχειριδίου. Ο Σ. Κανέλλος, λόγιος ο ίδιος (ήταν συνεργάτης του φιλολογικού περιοδικού «Ο Λόγιος Ερμής» που εκδιδόταν από τους Έλληνες της Βιέννης από το 1811 έως το 1821), έδωσε στους αναγνώστες του ένα εύληπτο κείμενο πολιτικού περιεχομένου γράφοντας σε απλή γλώσσα. Πρόθεσή του ήταν να καλλιεργήσει τον πολιτικό τους προβληματισμό. Αρχικά έθετε ένα ερώτημα και στη συνέχεια έδινε την απάντηση. Από το αξιόλογο αυτό βιβλίο παραθέτω ορισμένα αποσπάσματα, τα οποία έχουν διαχρονική αξία.

1ο:«Τι έκαμαν οι άνθρωποι διά να ημπορούν να κατοικούν ο ένας κοντά στον άλλον ειρηνικά και ελεύθεροι;»

      «Πολλοί άνθρωποι εμαζώχθησαν εις έναν τόπον, διά να ζουν μ’ ευταξίαν αναμεταξύ τους και να βοηθούν ο ένας τον άλλον. Μία τέτοια συντροφιά και κοινωνία ανθρώπων ονομάζεται ΛΑΟΣ».

2Ο:«Και πώς φυλάγεται η ευταξία εις τον λαόν;»

«Με νόμους, δηλαδή με διαταγαίς, ταις οποίαις κανένας, όποιος και αν είναι, δεν τολμά να παραβή».

3ο: «Πώς θα φυλάγονται εις καλήν κατάστασιν όλα τα διά το καλόν του λαού καταστήματα (= τα δημόσια εκπαιδευτήρια, τα δημόσια νοσοκομεία κ.ά.), πώς θα πλερώνονται εκείνοι οπού κρίνουν (= οι δικαστές), οπού κηρύττουν, οπού διδάσκουν, οπού πηγαίνουν εις τον πόλεμον κ.τ.λ.;»

     « Εις τούτο πρέπει καθένας κατά το τίποτές του (= την οικονομική του κατάσταση) να συνεισφέρη, ο πλούσιος περισσότερα, ο φτωχός ολιγώτερα […]».

4ο : «Θα πλερώνεται από τον λαόν και ο Αυτοκράτορας, ο Βασιλέας, ο Ηγεμόνας ή όπως και αν ονομάζεται η Εξουσία;»

       «Ναι· αυτοί δεν είναι τίποτες άλλο παρά οι ανώτεροι υπηρέται και υπουργοί του λαού και πρέπει να λαβαίνουν τόσα, ώστε να ζουν με τιμήν και όσα τους πρέπει διά τους κόπους των, όχι όμως τίποτες περισσότερον. Εν όσω όμως ένας, όποιος  και αν είναι, τίμιος πολίτης και χωριανός πάσχει από πείναν και βάσανα, είναι άδικον αδικώτατον οι Ηγεμόνες να ημπορούν να μπουκώνουν παρασίτους, να κάμνουν πλούσια συμπόσια και να τρυφούν και να σπαταλούν από τον ίδρον του τόπου».

Ακόμη στο βιβλίο γίνεται λόγος και για ορισμένα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα των πολιτών. Συγκεκριμένα:

  1.       Για την αναγκαιότητα παροχής ίδιων εκπαιδευτικών ευκαιριών σε όλα τα παιδιά, ανεξάρτητα από την κοινωνική θέση και την οικονομική κατάσταση της οικογένειάς τους. «Όλα να πηγαίνουν εις τα ίδια σχολεία, χωρίς παρατήρησιν αν οι γονείς είναι πλούσιοι ή πτωχοί, σημαντικοί ή μικροί».
  2.     Για την ελευθερία του λόγου και του τύπου. «Διά να ημπορούν όλ’ οι άνθρωποι να γνωρίζουν την αλήθειαν, είναι αναγκαίον καθένας να έχη την άδειαν να ομιλή και να γράφη την αλήθειαν, όταν ημπορή να την αποδείξη. Τούτο ονομάζεται ελευθερία της ομιλίας και του τύπου»[2].

Οι διακηρύξεις αυτές ήταν απόρροια του πολιτικού φιλελευθερισμού που άρχισε να καλλιεργείται στην Ευρώπη μετά τη Γαλλική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και του Πολίτη (26Αυγούστου 1789) και την ψήφιση των συνταγματικών κειμένων της Γαλλικής Επανάστασης, κυρίως του 1793 και 1795. Από τα ίδια πολιτειακά κείμενα επηρεάστηκαν και ο Ρήγας Βελεστινλής και οι συντάκτες των ελληνικών συνταγμάτων της Επανάστασης του 1821. Για παράδειγμα,

•ο Ρήγας, αναφερόμενος στα «Δίκαια του Ανθρώπου» στο έργο του «Νέα Πολιτική Διοίκησις …» (1797), τόνιζε ότι ένα από τα φυσικά δικαιώματα είναι αυτό της ελεύθερης έκφρασης της γνώμης και της ελευθερίας του τύπου: «Άρθρον 7: Το δίκαιον του να φανερώνομεν την γνώμην μας, τόσον με την τυπογραφίαν, όσον και με άλλον τρόπον».

•Οι συντάκτες των ελληνικών συνταγμάτων κατά την Επανάσταση του 1821 περιέλαβαν διάταξη που καθόριζε τη δίκαιη κατανομή των φόρων. (Σύνταγμα της Επιδαύρου (1η Ιανουαρίου 1822), άρθρο η΄: «Όλαι αι εισπράξεις πρέπει να διανέμωνται δικαίως εις όλας τας τάξεις και κλάσεις των κατοίκων, καθ’ όλην την έκτασιν της Ελληνικής Επικρατείας […]».

Πολιτικόν Σύνταγμα της Ελλάδος (1η Μαΐου 1827), άρθρο 10:«Αι εισπράξεις διανέμονται εις όλους τους κατοίκους της Επικρατείας δικαίως και αναλόγως της περιουσίας εκάστου[…]»).

Όλες αυτές οι διακηρύξεις φαίνονται παράταιρες με το σύγχρονο άκρατο οικονομικό φιλελευθερισμό και με τον τρόπο λειτουργίας του δημοκρατικού πολιτεύματος (τουλάχιστον στη χώρα μας), όπου:

• τα δημόσια βάρη τα επωμίζονται οι ασθενέστερες οικονομικά τάξεις,

•το «κράτος πρόνοιας» έχει αποδομηθεί, με συνέπεια την εξαθλίωση μεγάλων μερίδων του πληθυσμού,

•οι πολιτικοί δεν ασπάζονται πλέον  την αντίληψη ότι είναι «υπηρέτες» του λαού, αλλά «προϊστάμενοί» του (σύμφωνα άλλωστε και με πρόσφατη δήλωση υπουργού).

Στέφανος Κανέλλος (1792-1823)

Στέφανος Κανέλλος (1792-1823)


[1] Ο Σ. Κανέλλος είχε πεθάνει το 1823 στην Κρήτη.

[2] Τα αποσπάσματα περιέχονται στο βιβλίο της Μαρίας Μαντούβαλου « Συνέκδημος Φιλολογικός», Διαχρονικές Υπερτοπικές και Διεπιστημονικές Διαδρομές της Νεοελληνικής Φιλολογίας, εκδόσεις αφοί Τολίδη Ο.Ε., Αθήνα 1990, σ.σ. 438 – 443.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s