Αθηναϊκοί δρόμοι: η οδός Πανεπιστημίου το 19ο αιώνα

      Για δεκαετίες μετά τη μεταφορά της πρωτεύουσας στην Αθήνα η Πλάκα – και κυρίως οι οδοί Κυδαθηναίων και Αδριανού – αποτελούσε το κέντρο της πόλης. Εκεί κατοικούσαν οι ευπορότεροι από τους κατοίκους της. Στην οδό Βουλεβάρτου, όπως λεγόταν αρχικά η Πανεπιστημίου, τα πρώτα οικοδομήματα εμφανίστηκαν περί το 1840 (εφημερίδα ΕΜΠΡΟΣ,φύλλο της 22ας Σεπτεμβρίου 1927).

Η πρώτη κατοικία που χτίστηκε ανήκε στον πολιτικό Ρήγα Παλαμήδη. Ήταν διώροφη με ευρύχωρα δωμάτια και μεγάλη αυλή. Την κατοίκησε ως το 1848 η πολυμελής οικογένεια του Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη. Εκεί συγκεντρώνονταν αγωνιστές της Επανάστασης καθώς και μετέπειτα πολιτικές προσωπικότητες (εφημερίδα ΕΜΠΡΟΣ, φύλλα της 23ης και 24ης  Σεπτεμβρίου 1927). Ακολούθως κατοίκησε σ’ αυτή η οικογένεια του Ρήγα Παλαμήδη (εφημερίδα ΕΜΠΡΟΣ, φύλλο της 28ης Σεπτεμβρίου 1927). Στη συνέχεια το σπίτι πουλήθηκε (στα τέλη της δεκαετίας του 1880) στον Ευστάθιο Λάμψα, ιδιοκτήτη του παρακείμενου ξενοδοχείου «Μεγάλη Βρετανία» και ενσωματώθηκε σ’ αυτό.

Σταδιακά χτίστηκαν πολλά από τα μέγαρα, τα οποία κοσμούν σήμερα τη λεωφόρο Πανεπιστημίου. Θα κάνω σύντομη αναφορά σε ορισμένα από αυτά:

  1. Μέγαρο Κούπα (οδός Πανεπιστημίου 6)

Το νεοκλασικό μέγαρο που υψώνεται επί της οδού Πανεπιστημίου (μεταξύ των οδών Κριεζώτου και Βουκουρεστίου) οικοδομήθηκε κατά το τελευταίο τέταρτο του 19ου αιώνα  βάσει σχεδίων του αρχιτέκτονα Ernst Ziller. Ήταν ένα από τα πολυτελέστερα κτίρια της εποχής και ανήκε στο βιομήχανο Αχιλλέα Κούπα.

        2.  Ιλίου Μέλαθρον (οδός Πανεπιστημίου 12)

Το τριώροφο κτίριο οικοδομήθηκε μεταξύ των ετών 1878 – 1880 για λογαριασμό του ανασκαφέα της Τροίας και των Μυκηνών Ερρίκου Σλήμαν. Ήταν το μεγαλοπρεπέστερο ως εκείνη την εποχή ιδιωτικό κτίριο των Αθηνών και θεωρείται το σημαντικότερο έργο του αρχιτέκτονα Ernst Ziller.

        3. Ο καθολικός ναός του Αγίου Διονυσίου (οδός Πανεπιστημίου και Ομήρου)

Η αγορά του οικοπέδου όπου χτίστηκε ο ναός έγινε το 1847 και κατόπιν επιθυμίας του βασιλιά Όθωνα η εκπόνηση της μελέτης ανατέθηκε στον Γερμανό αρχιτέκτονα Leo von Klenze, ο οποίος σχεδίασε μια μεγαλοπρεπή τρίκλιτη βασιλική. Η οικοδόμηση άρχισε το 1853, αλλά αμέσως μετά τη θεμελίωση διακόπηκε λόγω έλλειψης χρημάτων. Τότε ανέλαβε την επίβλεψη των εργασιών ένας από τους σημαντικότερους Έλληνες αρχιτέκτονες του 19ου αιώνα, ο Λύσανδρος Καυταντζόγλου, ο οποίος το 1858 πρότεινε την αλλαγή του αρχικού σχεδίου· συγκεκριμένα τη μείωση των διαστάσεων της εκκλησίας, την κατάργηση του κωδωνοστασίου και το λιτότερο διάκοσμο. Αν και μη ολοκληρωμένος ο ναός λειτούργησε για πρώτη φορά το 1865. Μεταξύ των ετών 1875 – 1891 συμπληρώθηκαν το Ιερό Βήμα, τα προπύλαια και άλλοι χώροι. Τα βιτρό κατασκευάστηκαν στο Μόναχο κατά τη δεκαετία του 1890.

      4. Το μέγαρο Σερπιέρη (οδός Πανεπιστημίου 23 και Εδουάρδου Λω)

Το νεοκλασικό αρχοντικό οικοδομήθηκε περί το 1880 βάσει σχεδίων του στρατιωτικού μηχανικού Αναστασίου Θεοφιλά. Ιδιοκτήτης του ήταν ο Ιταλός μεταλλειολόγος και επιχειρηματίας Ιωάννης Βαπτιστής Σερπιέρης, ιδρυτής της εταιρείας Μεταλλείων Λαυρίου. Η οικοδομή τελείωσε γύρω στα 1881, ενώ η εσωτερική διακόσμηση ολοκληρώθηκε το 1884.

      5. Το Οφθαλμιατρείο (οδός Πανεπιστημίου 26 και Σίνα)

Ο θεμέλιος λίθος του Οφθαλμιατρείου τέθηκε το 1847 και η οικοδόμηση του κτιρίου ξεκίνησε αρχικά βάσει σχεδίων του Δανού αρχιτέκτονα Theophil Hansen, τα οποία πρόβλεπαν την ανέγερση ενός μονώροφου νεοκλασικού κτιρίου. Όταν το 1850 διακόπηκαν οι εργασίες ελλείψει χρημάτων, ο Hansen  παραιτήθηκε από την επίβλεψη του έργου και τη συνέχισή του ανέλαβε ο Λύσανδρος Καυταντζόγλου. Το οικοδόμημα αποπερατώθηκε το 1855, ενώ μεταξύ των ετών 1867 – 1869 χτίστηκε ένας ακόμη όροφος σε σχέδια του στρατιωτικού μηχανικού Γεράσιμου Μεταξά. Το 1881 προστέθηκε ένα υπερώο στο δώμα και αργότερα το κτίσμα των εξωτερικών ιατρείων στην αυλή προς την οδό Σίνα.

      6. Η Ακαδημία Αθηνών (οδός Πανεπιστημίου 28 και Σίνα)

Η Ακαδημία Αθηνών οικοδομήθηκε χάρη σε δωρεές  του ευεργέτη Σίμωνα Σίνα και της γυναίκας του Ιφιγένειας. Τα σχέδια του κτιρίου είχε κάνει ο αρχιτέκτονας Theophil Hansen, ενώ στην επίβλεψη κατασκευής του έργου συνεργάστηκε και ο Ernst Ziller. Ο χώρος ανέγερσης του οικοδομήματος είχε καθοριστεί ήδη από το 1842. Η «Σιναία» Ακαδημία θεμελιώθηκε το 1859 και ολοκληρώθηκε το 1885. Σε δυο ψηλές ιωνικές κολώνες εκατέρωθεν του κτιρίου τοποθετήθηκαν τα αγάλματα της Αθηνάς και του Απόλλωνα, έργα του γλύπτη Λεωνίδα Δρόση, ο οποίος σχεδίασε και τα αγάλματα των καθήμενων φιλοσόφων Πλάτωνα και Αριστοτέλη που βρίσκονται πάνω από την εξωτερική κλίμακα, αλλά αυτά φιλοτεχνήθηκαν μετά το θάνατό του.

      7. Το κτίριο του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου (οδός Πανεπιστημίου 30)

Το κεντρικό κτίριο του Πανεπιστημίου Αθηνών θεμελιώθηκε το 1839 και ανεγέρθηκε με σχέδια του Δανού αρχιτέκτονα Hans Christian Hansen. Η πρόσθια πτέρυγα με το ιωνικού ρυθμού πρόπυλο είχε ολοκληρωθεί το 1842 – 1843, ενώ η ανέγερση των υπόλοιπων πτερύγων συνεχίστηκε ως το 1864. Με δωρεά του ευεργέτη Σίμωνος Σίνα σχεδιάστηκαν το 1861 από το Βαυαρό ζωγράφο Karl Rahi οι τοιχογραφίες της ζωφόρου στην πρόσθια στοά, οι οποίες εκτελέστηκαν από τον Πολωνό Ed Lebiedzky το 1888 – 1889.

Στην πρόσοψη του κεντρικού κτιρίου του Πανεπιστημίου τοποθετήθηκαν διαδοχικά οι ανδριάντες του Ρήγα Φεραίου (το 1871), του πατριάρχη Γρηγορίου Ε΄(το 1872), του Αδαμαντίου Κοραή (το 1875), του William Gladstone (το 1885) και του Ιωάννη Καποδίστρια (το 1928).

      8. Η Εθνική Βιβλιοθήκη (οδός Πανεπιστημίου 32)

Το μέγαρο της Εθνικής Βιβλιοθήκης οικοδομήθηκε χάρη σε δωρεές των επιχειρηματιών αδελφών Παναγή, Μαρίνου και Ανδρέα Βαλλιάνου βάσει σχεδίων του αρχιτέκτονα Theopfil Hansen. Η (επονομαζόμενη και «Βαλλιάνειος») Βιβλιοθήκη θεμελιώθηκε το 1887 και ολοκληρώθηκε το 1902. Στην πρόσοψη του κτιρίου τοποθετήθηκε ο ανδριάντας του Παναγή Βαλλιάνου και στον πρόδομο εκείνοι των αδελφών του, έργα του γλύπτη Γεωργίου Μπονάνου.

       9. Αρσάκειο Παρθεναγωγείο (οδός Πανεπιστημίου 47 – 49)

Το μέγαρο του Αρσακείου Παρθεναγωγείου στη γωνία των οδών Πανεπιστημίου και Πεσμαζόγλου (τότε Μενάνδρου) οικοδομήθηκε μεταξύ των ετών 1846 – 1852 σε σχέδια του αρχιτέκτονα Λύσανδρου Καυταντζόγλου. Το κτίριο κατασκευάστηκε για λογαριασμό της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας, η οποία είχε αγοράσει το οικόπεδο από τη μονή  Ζωοδόχου Πηγής της Άνδρου. Η οικοδομή ολοκληρώθηκε χάρη σε δωρεά του Απόστολου Αρσάκη.

(Η Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία αγόρασε, άγνωστος ο ακριβής χρόνος της αγοραπωλησίας,  και ένα σπίτι επί της οδού Πανεπιστημίου, το οποίο ανήκε στους κληρονόμους του Αναστασίου Μαυρομιχάλη. Το κατεδάφισε και στη θέση του ανήγειρε τη στοά του Αρσακείου (εφημερίδα ΕΜΠΡΟΣ, φύλλο της 27ης Σεπτεμβρίου 1927.))

 

Σημείωση: βασική πηγή για τη σύνθεση του post, εκτός από τα προαναφερθέντα φύλλα των εφημερίδων, ήταν η ηλεκτρονική έκδοση του αρχείου νεότερων μνημείων της πόλης των Αθηνών.

πανεπιστημίου

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s