«Η επίσημος αγχόνη του Παγκάλου»

Μετά τη Μικρασιατική καταστροφή κάποιοι έμποροι υπέβαλλαν στην «Επιτροπή Απαιτήσεων Μικράς Ασίας» τα απαραίτητα δικαιολογητικά, για να αποζημιωθούν από το  Δημόσιο, γιατί δήθεν ο ελληνικός στρατός κατά τη διάρκεια του Μικρασιατικού πολέμου είχε επιτάξει μεγάλες ποσότητες εμπορευμάτων τους ( λ.χ. κριθάρι, σιτάρι, άρβυλα, σφάγια, ξυλεία, ελαιόλαδο κ. ά.). Με τη μεσολάβηση στρατιωτικών που ενέκριναν,  με το «αζημίωτο» βέβαια, τα υποβαλλόμενα δικαιολογητικά, εκδίδονταν από τις οικονομικές υπηρεσίες εντάλματα πληρωμής των εμπόρων αυτών. Κάποια στιγμή αποκαλύφτηκε η απάτη, συνελήφθησαν 21 άτομα που συμμετείχαν στο κύκλωμα (έμποροι, στρατιωτικοί και κρατικοί υπάλληλοι) και παραπέμφθηκαν στη δικαιοσύνη με πλήθος κατηγοριών: απάτη σε βάρος του Δημοσίου, πλαστογραφία και χρήση πλαστών εγγράφων κ. ά.  Η κοινή γνώμη ζητούσε την παραδειγματική τιμωρία όλων αυτών που κατάκλεψαν το Δημόσιο.

Τότε (το 1925) είχε επιβληθεί στην Ελλάδα το δικτατορικό καθεστώς του Θεόδωρου Πάγκαλου. Ο δικτάτορας, για να δείξει ότι ήταν προστάτης των κρατικών συμφερόντων, φρόντισε να τροποποιήσει ορισμένες διατάξεις του ποινικού κώδικα. Συγκεκριμένα το υπουργείο Στρατιωτικών κατάρτισε και απέστειλε για δημοσίευση στην «Εφημερίδα της Κυβερνήσεως» (τον Ιούλιο του 1925) το Διάταγμα «περί τιμωρίας των καταχραστών του Δημοσίου». Οι βασικές διατάξεις του ήταν οι ακόλουθες:

• Οι καταχραστές του Δημοσίου θα δικάζονταν από Στρατοδικεία, απαρτιζόμενα από πέντε αξιωματικούς (τον Πρόεδρο και τέσσερα μέλη) και από δύο πολίτες (2ο άρθρο).

• Το Διάταγμα είχε αναδρομική ισχύ (3ο άρθρο). Αναφερόταν σ’ αυτό: «Αι διατάξεις του παρόντος άρθρου εφαρμόζονται και εις τα προ της ενάρξεως της ισχύος του παρόντος Διατάγματος εκτελεσθέντα αδικήματα».

• Οι επιβαλλόμενες ποινές ήταν τελεσίδικες. Οι καταδικαζόμενοι δεν μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν άλλα ένδικα μέσα για την αναστολή εκτέλεσης της ποινής τους (4ο άρθρο).

• Η σκληρότερη όμως διάταξη ήταν αυτή που καθόριζε την ποινή του απαγχονισμού. Στο 6ο άρθρο αναφερόταν: « Η θανατική ποινή, οσάκις δυνάμει του παρόντος Νόμου επιβάλλεται, εκτελείται διά του απαγχονισμού» (εφημερίδα ΕΜΠΡΟΣ, φύλλο της 24ης Ιουλίου 1925).

Με βάση, λοιπόν, αυτό το Διάταγμα έγινε η δίκη των συλληφθέντων καταχραστών, αν και πολλοί νομικοί αντέδρασαν έντονα επικαλούμενοι το 7ο άρθρο του τότε Συντάγματος, το οποίο δεν προέβλεπε αναδρομική ισχύ οποιουδήποτε  νόμου . Η δικαστική διαδικασία άρχισε την 16η Οκτωβρίου 1925 (εφημερίδα ΕΜΠΡΟΣ, φύλλο της 16ης/10/ 1925) και ολοκληρώθηκε μετά από σαράντα μέρες.

     «Την μίαν μετά το μεσονύκτιον της 24ης Νοεμβρίου, περατωθείσης της διασκέψεως, εξεδόθη η απόφασις του Δικαστηρίου. Δι’ αυτής κατεδικάσθησαν εις τον δι’ αγχόνης θάνατον οι Αϊδινλής, Ζαριφόπουλος και Δρακάτος» (εφημερίδα ΕΜΠΡΟΣ, φύλλο της 24ης Νοεμβρίου 1925). (Ο Α. Αϊδινλής ήταν έμπορος, ο Δ. Δρακάτος αντισυνταγματάρχης Διαχειρίσεως και ο Γ. Ζαριφόπουλος συνταξιούχος αντισυνταγματάρχης, τέως αστυνομικός διευθυντής Θεσσαλονίκης.) Από τους υπόλοιπους κατηγορούμενους δύο καταδικάστηκαν σε ισόβια, έξι σε πολυετή κάθειρξη, τέσσερις σε φυλάκιση λίγων ετών και έξι αθωώθηκαν.

Μετά την έκδοση της απόφασης ο Κυβερνητικός Επίτροπος ζήτησε από το Δικαστήριο να παρακαλέσει την εκτελεστική εξουσία να μην απαγχονιστούν οι τρεις καταδικασθέντες με το σκεπτικό ότι η καταδίκη τους σε θάνατο δεν έγινε με παμψηφία. Με την άποψη αυτή συμφώνησε ο Πρόεδρος του Στρατοδικείου (εφημερίδα ΕΜΠΡΟΣ, φύλλο της 24ης Νοεμβρίου 1925), αλλά ο δικτάτορας ήταν ανένδοτος.

Οι τρεις μελλοθάνατοι εγκλείσθηκαν στη φυλακή του Παλαιού Στρατώνα. Η εκτέλεσή τους θα γινόταν μια μέρα μετά την καταδίκη τους. Ένας από αυτούς όμως φαίνεται πως είχε διασυνδέσεις με την εξουσία. «Την 2αν μεταμεσονύκτιον ώραν ήλθεν εις τας φυλακάς ο αδελφός του Αϊδινλή και ο Κυβερνητικός Επίτροπος Μπουφίδης κομίζοντες την απόφασιν της προσωρινής αναστολής της θανατικής του εκτελέσεως. Ο Αϊδινλής εκλήθη ιδιαιτέρως εις το δωμάτιον του Διευθυντού (των φυλακών), όπου δεν έδειξε καμμίαν κατάπληξιν εις το άκουσμα της ειδήσεως, περιορισθείς να είπη: «Καλά, το ξέρω». Παρεκλήθη να μην ανακοινώση την είδησιν εις τους δύο άλλους κρατουμένους» (εφημερίδα ΕΜΠΡΟΣ, φύλλο της 27ης Νοεμβρίου 1925). (Σημειωτέον ότι ο Αϊδινλής τελικά γλίτωσε την αγχόνη.)

Το πρωί της 26ης Νοεμβρίου οι Δρακάτος και Ζαριφόπουλος μεταφέρθηκαν συνοδεία αξιωματικών και στρατιωτών στο Γουδή, όπου απαγχονίστηκαν. Χιλιάδες λαού είχαν συγκεντρωθεί από νωρίς, για να παρακολουθήσουν την εκτέλεση. Μάλιστα το γεγονός  προκάλεσε το ενδιαφέρον και ευρωπαϊκών εφημερίδων ευρείας κυκλοφορίας. Γι’ αυτό έστειλαν δημοσιογράφους, για να το περιγράψουν λεπτομερώς. (Χαρακτηριστικά η παρισινή Ιλουστρασιόν είχε στείλει τον περίφημο Ζουλ Ρατώ.)

Image

Η εκτέλεση στο Γουδή (εφημερίδα ΕΜΠΡΟΣ, φύλλο της 27ης Νοεμβρίου 1925)

Ο απαγχονισμός των δυο καταδικασθέντων συγκλόνισε τον ποιητή Κ. Καρυωτάκη. Συνέθεσε, λοιπόν, ένα ποίημα με τίτλο «Η πεδιάς και το νεκροταφείον» και με υπότιτλο (πίναξ ημιτελής), όπου εκφράζει υπαινικτικά τον αποτροπιασμό του για το παγκαλικό καθεστώς. Είναι χαρακτηριστικοί οι καταληκτικοί του στίχοι:

    Ωραίο, φρικτό και απέριττο τοπίον!

Ελαιογραφία μεγάλου διδασκάλου.

Αλλά του λείπει μια σειρά ερειπίων

 κι η επίσημος αγχόνη του Παγκάλου.

(Συλλογή Ελεγεία και Σάτιρες, 1927)

Ο Θ. Πάγκαλος, βλέποντας ότι η αμείλικτη τιμωρία των καταχραστών του Δημοσίου είχε θετικό αντίκτυπο σε μερίδα της ελληνικής κοινωνίας και του απέφερε πολιτικό όφελος, αποφάσισε να χρησιμοποιήσει το Διάταγμα «περί αγχόνης» για την πάταξη και άλλων μορφών αθέμιτης κερδοσκοπίας. Για παράδειγμα, στις αρχές Ιανουαρίου του 1926 ανακοίνωσε στους δημοσιογράφους ότι θα επιβαλλόταν η ποινή αυτή και σε όσους εμπόρους συλλαμβάνονταν να νοθεύουν άλευρα με σκοπό τον παράνομο πλουτισμό (εφημερίδα ΣΚΡΙΠ, φύλλο της 8ης Ιανουαρίου 1926). Το βέβαιο πάντως είναι ότι κανείς έμπορος δεν οδηγήθηκε στο ικρίωμα.

Μετά την ανατροπή του παγκαλικού καθεστώτος ο υπουργός Δικαιοσύνης Γεώργιος Διδάχος την 28η Σεπτεμβρίου 1926 διαβίβασε έγγραφο στο Ανώτατο Ανακριτικό Συμβούλιο, για να διερευνήσει αν διαπράχθηκαν από το δικτάτορα και τους υπουργούς του τα εγκλήματα της παραβίασης του Συντάγματος (με την αναδρομική ισχύ του «Διατάγματος της αγχόνης») και της  ανθρωποκτονίας εκ προμελέτης (εφημερίδα ΕΜΠΡΟΣ, φύλλο της 29ης Σεπτεμβρίου 1926). Το ίδιο ζήτημα απασχόλησε και ανακριτική επιτροπή της Βουλής δυο χρόνια αργότερα (εφημερίδα ΕΜΠΡΟΣ, φύλλο της 15ης Ιουνίου 1928). Βέβαια ο Θ. Πάγκαλος, που εμφανιζόταν ως αμείλικτος τιμωρός των καταχραστών του δημόσιου χρήματος, κατηγορήθηκε για τη διάπραξη (ή την ανοχή) πλήθους οικονομικών σκανδάλων.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s