Το «παρακράτος» κατά τη μετεμφυλιακή περίοδο

Την 22α Μαΐου 1963 κατά τη διάρκεια πολιτικής συγκέντρωσης στη Θεσσαλονίκη δολοφονήθηκε ο βουλευτής της Ενιαίας Δημοκρατικής Αριστεράς (Ε.Δ.Α.) και υπέρμαχος της διεθνούς ειρήνης Γρηγόρης Λαμπράκης και τραυματίστηκε ο βουλευτής Γ. Τσαρουχάς. Ο δολοφόνος Κοτζαμάνης αποδείχτηκε ότι ήταν μέλος της παρακρατικής οργάνωσης «Σύνδεσμος Αγωνιστών Εθνικής Αντιστάσεως Βορείου Ελλάδος», η οποία διατηρούσε αγαστές σχέσεις με αξιωματικούς της Χωροφυλακής στη συμπρωτεύουσα. Διάφορα κυβερνητικά στελέχη της Ε.Ρ.Ε. με προεξάρχοντα τον τότε πρωθυπουργό Κωνσταντίνο Καραμανλή αρνήθηκαν την ύπαρξη παρακρατικών οργανώσεων και ζήτησαν από τα κόμματα της Αντιπολίτευσης, αν είχαν στοιχεία, να τα καταθέσουν στις δικαστικές αρχές. Λίγες μέρες ύστερα από τα αιματηρά γεγονότα της Θεσσαλονίκης εκδόθηκε από το πολιτικό γραφείο της Ε.Δ.Α. ανακοίνωση, στην οποία απαριθμούνταν τέτοιες οργανώσεις. («Σώμα Ελπιδοφόρων Νέων», «Ένωσις Εθνικής Νεολαίας», «Εθνική Αντικομμουνιστική Σταυροφορία Ελλάδος», «Εθνική Κοινωνική Δράσις», «Εθνική Κοινωνική Εξόρμησις», «Πανελλήνιος Εθνική Κοινωνική Ένωσις Νέων», «Εθνική Κοινωνική Οργάνωσις Φοιτητών» (η διαβόητη Ε.Κ.Ο.Φ.), «Ένωσις Οπλαρχηγών και Μαχητών Αντικομμουνιστικού Αγώνος» και πολλές άλλες (εφημερίδα ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ, φύλλο της 30ης Μαΐου 1963). Οι δικαστικές αρχές, οι οποίες ως τότε ήταν άπραγες, άρχισαν να θέτουν εκτός νόμου τέτοιες οργανώσεις. Για παράδειγμα, με απόφαση του Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης διαλύθηκε  ο «Σύνδεσμος Αγωνιστών Εθνικής Αντιστάσεως Βορείου Ελλάδος» με το σκεπτικό ότι ήταν οργάνωση «παρεκκλίνουσα της νομιμότητος». Παράλληλα άρχισε έρευνα του αντιπολιτευόμενου Τύπου, κυρίως της εφημερίδας ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ, η οποία έφερε στο φως την ύπαρξη και άλλων παρακρατικών οργανώσεων.  Μια από αυτές ήταν η «Πανελλήνιος Εθνική Σταυροφορία». Στο σημερινό post θα αναφερθώ σ’ αυτή, δεδομένου ότι αποτελούσε χαρακτηριστικό δείγμα παρακρατικής οργάνωσης ως προς τη δομή και τους σκοπούς της.

Είχε ιδρυθεί το 1961 μετά τις εκλογές της βίας και της νοθείας. Έδρευε στην Αθήνα (τα κεντρικά γραφεία της βρίσκονταν στην οδό Σωκράτους 28), διατηρούσε παραρτήματα στην επαρχία και σε πολλές αθηναϊκές συνοικίες και αριθμούσε χιλιάδες μέλη σε ολόκληρη τη χώρα. Σκοπός της ήταν «να συνδράμει τας αρχάς, την Αστυνομία και το Στρατό, διά την αποτροπήν τυχόν κομμουνιστικού κινδύνου». Αν και το καταστατικό της αναγνωρίστηκε με την υπ’ αριθ. 15255/1961 απόφαση του Πρωτοδικείου Αθηνών, η οργάνωση δεν απέκτησε ποτέ νόμιμη υπόσταση, γιατί δεν καταχωρήθηκε – όπως πρόβλεπε ο σχετικός νόμος –  στο βιβλίο αναγνωρισμένων σωματείων.

Στο 2ο άρθρο του καταστατικού της περιγραφόταν ως «εθνική, κοινωνική και αντικομμουνιστική». Μετά από μια σύντομη αναφορά στα ελληνοχριστιανικά ιδεώδη (την πατρίδα και τη Θρησκεία) προσδιορίζονταν ως σκοποί της:

1.       «η διαφώτισις του ελληνικού λαού και η διά παντός μέσου καταπολέμησις του κομμουνισμού, των παραφυάδων και των αιτίων αναπτύξεως αυτού».

2.       «η εξ ευγενών ελατηρίων και εθνικού καθήκοντος παροχή συνδρομής προς τας εντεταλμένας διά την δίωξιν του κομμουνισμού Αρχάς του κράτους, πολιτικάς, αστυνομικάς και στρατιωτικάς, διά την αποτροπήν τυχόν κομμουνιστικού κινδύνου» […].

Στο 3ο άρθρο καθορίζονταν τα μέσα, τα οποία θα χρησιμοποιούσε για την επίτευξη των στόχων της. Ήταν προφανές ότι χρειαζόταν προσοχή στη διατύπωση, για να της δοθεί η έγκριση από το Πρωτοδικείο. Γι’ αυτό στο συγκεκριμένο χωρίο υπήρχε κάποια ασάφεια και γενικολογία. Αναφερόταν ότι «την πραγματοποίησιν των ανωτέρω σκοπών της η οργάνωσις θα επιδιώξη διά παντός νομίμου μέσου, ως και τρόπων υπαγορευομένων εκ των εκάστοτε καταστάσεων και ενδεδειγμένων επί των επί μέρους περιπτώσεων» […].

Στο 5ο άρθρο υπογραμμίζονταν οι υποχρεώσεις των μελών της. Αυτά όφειλαν:

1.       «να πειθαρχούν απολύτως εις τας εντολάς της Κεντρικής Διοικήσεως»,

2.       «να συμβάλλουν δραστηρίως προς πραγματοποίησιν των υπό της οργανώσεως επιδιωκομένων σκοπών»,

3.       «να συμμετέχουν εις διοργανουμένας υπό της Κεντρικής Διοικήσεως ή κατόπιν εντολής ταύτης συγκεντρώσεις οργανωτικού ή αγωνιστικού χαρακτήρος»[…],

4.       «να λαμβάνουν μέρος εις εθνικάς εκδηλώσεις και εορτάς»,

5.       «να εργάζωνται δραστηρίως διά την διείσδυσιν της οργανώσεως εις κάθε σωματείον του επαγγελματικού των προσανατολισμού και όπου δει…».

   Στο 6ο άρθρο προβλέπονταν ποινές «διά διαγωγήν απάδουσαν (= αταίριαστη) προς τας αρχάς και το συμφέρον της οργανώσεως, τους σκοπούς ταύτης και γενικώς διά λόγους πειθαρχίας». Οι κυρώσεις ήταν ανάλογες με το μέγεθος των παραπτωμάτων. Ξεκινούσαν από την επίπληξη και έφθαναν ως τη διαγραφή των απείθαρχων μελών της.

Στο 24ο  άρθρο του το καταστατικό πρόβλεπε την ίδρυση νεολαίας της οργανώσεως, «σπουδαζούσης και εργαζομένης», της οποίας τα μέλη – ηλικίας 14 έως 20 χρονών – θα ονομάζονταν «Σταυραετοί».

Και φθάνουμε στο «σκληρό πυρήνα» της οργάνωσης. «Η Πανελλήνιος Εθνική Σταυροφορία», ακολουθώντας τα ναζιστικά πρότυπα, είχε και «τάγματα εφόδου». Σύμφωνα με το 25ο άρθρο «Η Κεντρική Διοίκησις, προς πληρεστέραν ολοκλήρωσιν των υπό της οργανώσεως επιδιωκομένων σκοπών, δι’ αποφάσεώς της θα ιδρύση εκ των πλέον επιλέκτων από πάσης πλευράς μελών της οργανώσεως ειδικόν σώμα, ονομαζόμενον «Εθελοντικόν Σώμα Εθνικής Σωτηρίας […]. Μέλη του Σώματος αυτού θα είναι μέλη της οργανώσεως δεδοκιμασμένα εις το ήθος, τον χαρακτήρα, την πειθαρχίαν και την αγωνιστικότητα, από ηλικίας 24 ετών και άνω, και στελέχη τα έχοντα τα προς τούτο προσόντα. Έμβλημα του Σώματος αυτού, εις ένδειξιν πειθαρχίας, θα είναι νεκροκεφαλή επί δύο οστών χιαστί και υπεράνω αυτής ο σταυρός. Τα μέλη θα περιβληθούν ειδικήν ενδυμασίαν με διακριτικά των βαθμών των, οριζόμενα υπό του κανονισμού του Σώματος» (εφημερίδα ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ, φύλλο της 11ης Ιουνίου 1963).

(Σαφής απόδειξη της διασύνδεσης των παρακρατικών οργανώσεων και του ναζιστικού χαρακτήρα τους είναι το γεγονός ότι ίδιο ακριβώς ήταν και το έμβλημα της «Αντικομμουνιστικής Σταυροφορίας Ελλάδος», όπως προκύπτει από το καταστατικό της, το οποίο είχε αναγνωριστεί με την υπ’ αριθ. 9006/18 – 7 – 1952 απόφαση του Πρωτοδικείου Αθηνών (εφημερίδα ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ, φύλλο της 9ης Ιουνίου 1963)).

 

φασιστες

Εφημερίδα ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ 9/6/1963

Η οργάνωση ήταν παρακρατική για πολλούς λόγους:

  1. Και η ανάγνωση ακόμη του καταστατικού της θα έπρεπε να είχε προκαλέσει την έφεση του τότε Νομάρχη κατά της απόφασης του Πρωτοδικείου Αθηνών. Έφεση όμως δεν κατατέθηκε από τον κρατικό λειτουργό.
  2. Αν και δεν είχε καταχωρηθεί στο βιβλίο των αναγνωρισμένων σωματείων, αυτό δεν εμπόδιζε τις αστυνομικές αρχές να την ανέχονται και να συνεργάζονται μ’ αυτήν. (Όπως αναφέρθηκε, στο καταστατικό της  η οργάνωση καθόριζε ως βασικό σκοπό τη συνδρομή των μελών της προς τις πολιτικές, αστυνομικές και στρατιωτικές αρχές για την αποτροπή του κομμουνιστικού κινδύνου.)
  3. Στο 4ο άρθρο του καταστατικού της  οριζόταν ότι «Μέλος της οργανώσεως γίνεται πας Έλλην και πάσα Ελληνίς εγνωσμένων εθνικών φρονημάτων, πιστοποιουμένων παρά της αστυνομικής αρχής της κατοικίας του». Η διάταξη αυτή προϋπόθετε την υποβολή αίτησης προς τις αστυνομικές αρχές, στην οποία γραφόταν ο σκοπός εκδόσεως του πιστοποιητικού και έτσι ήταν ενήμερες οι αστυνομικές αρχές για τη λειτουργία της παράνομης οργάνωσης.
  4. Τα μέλη της «Πανελληνίου Εθνικής Σταυροφορίας», όπως άλλωστε συνέβαινε και με τα μέλη άλλων παρακρατικών οργανώσεων, είχαν και δελτίο ταυτότητας. Στην εμπρόσθια όψη υπήρχαν η φωτογραφία και τα ατομικά στοιχεία του μέλους, η υπογραφή του Γενικού Γραμματέα και το έμβλημα της οργάνωσης. Στην οπίσθια αναγράφονταν οι υποχρεώσεις των μελών της:

Α. «Απαγορεύεται αυστηρώς χρήσις ή επίδειξις του παρόντος δελτίου, επιτρεπομένης μόνον ενώπιον Αστυνομικών ή Στρατιωτικών Αρχών δι’ υπόθεσιν αναφυομένην εκ της ιδιότητος του μέλους της οργανώσεως».

Β. «Ο κάτοχος του παρόντος δελτίου υποχρεούται όπως παρέχει αμέριστον την συνδρομήν του εις τα Σώματα Ασφαλείας και καταγγέλλει πάσαν κομμουνιστικήν ενέργειαν, σχέσιν έχουσαν με την Εθνικήν Ασφάλειαν και ακεραιότητα της πατρίδος μας».

Γ. «Διά πάσαν ενέργειάν του ο κάτοχος του παρόντος υποβάλλει αμέσως αναφοράν εις την Διοίκησίν του, μετά της οποίας υποχρεούται να διατηρή άμεσον επαφήν».

Δ. «Ο κάτοχος του παρόντος υποχρεούται να συμβάλη δραστηρίως διά την διάδοσιν των αρχών της οργανώσεως και να εκτελή τας εντολάς της διοικήσεώς του».

    5. Τέλος, ο Γενικός Γραμματέας (= ο αρχηγός) της «Πανελληνίου Εθνικής Σταυροφορίας» αρθρογραφώντας στο έντυπο της οργάνωσης «Εθνικόν Φως» (τεύχος Ιουνίου 1963) δεν είχε πρόβλημα να παραδεχτεί ότι πολλές από τις οργανώσεις που τότε λειτουργούσαν ήταν παρακρατικές, όπως και η δική του. Ένα θέμα όμως που δεν διερευνήθηκε σε βάθος από τις αρμόδιες κρατικές αρχές ήταν η προέλευση των οικονομικών πόρων της οργάνωσης, η οποία διατηρούσε γραφεία, εξέδιδε έντυπα και διοργάνωνε διάφορες εκδηλώσεις.

Αντί επιλόγου: Τα μέλη παρακρατικών οργανώσεων, άνθρωποι που είτε συνεργάστηκαν με τους κατακτητές κατά τη διάρκεια της Κατοχής είτε θεώρησαν την επίδειξη εθνικοφροσύνης ως μέσο εξυπηρέτησης προσωπικών συμφερόντων, είχαν γίνει ο «φόβος και ο τρόμος» ιδίως στις κλειστές κοινωνίες της υπαίθρου. Αυτοί υποδέχονταν στα χωριά τις τοπικές αστυνομικές και στρατιωτικές αρχές, συμμετείχαν μαζί τους σε διάφορες εκδηλώσεις και γενικά αποτελούσαν «το μάτι» της εξουσίας. Και οι άλλοι που είχαν αγωνιστεί για την ελευθερία της πατρίδας τόσο κατά τον ελληνοϊταλικό πόλεμο όσο και κατά την Εθνική Αντίσταση αναγκάζονταν να σιωπούν, φοβούμενοι το χαφιεδισμό των παρακρατικών. Ασφαλώς αποτελεί στίγμα για το κόμματα του Ελληνικού Συναγερμού και αργότερα της Εθνικής Ριζοσπαστικής Ένωσης (Ε.Ρ.Ε.) το γεγονός ότι για τα κομματικά τους συμφέροντα επέτρεψαν τη συγκρότηση τέτοιων οργανώσεων.  

Advertisements

One thought on “Το «παρακράτος» κατά τη μετεμφυλιακή περίοδο

  1. Κύριε Παπανότη

    Για τις ανάγκες του άρθρου σας, μπορείτε να χρησιμοποιήσετε και το ακόλουθο ντοκουμέντο:

    Θα το βρείτε και στην Έκθεση με τίτλο “Αρχεία, Πολίτες και Πολιτικοί” που διοργανώνεται στην Ελληνοαμερικανική Ένωση:

    “http://www.hau.gr/?i=culture.el.current_forth_events.3418

    Καλημέρα σας.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s