Περί της πολύμηνης προφυλακίσεως

     Την 7η Δεκεμβρίου 1910 δικάστηκαν στο Κακουργιοδικείο τρεις άνθρωποι που κατηγορούνταν για λαθρεμπόριο. Η υπόθεση αυτή δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα ΕΜΠΡΟΣ (φύλλο της 8ης Δεκεμβρίου 1910).

     Πλοίο του Ναυτικού που περιπολούσε κοντά στο Λαύριο έπιασε το πλοιάριο των κατηγορουμένων με δέκα σάκους ζάχαρης και δώδεκα κιβώτια πετρελαίου αραγμένο τη νύχτα σ’ έναν όρμο της περιοχής. Τα ναυτιλιακά τους έγγραφα ήταν ελλιπή και γι’ αυτό οδηγήθηκαν στο κρατητήριο ως λαθρέμποροι. Όμως ο νόμος που ίσχυε τότε δεν αναγνώριζε τη διάπραξη λαθρεμπορίας, παρά μόνο στην περίπτωση όπου οι δράστες συλλαμβάνονταν επ’ αυτοφώρω. Επειδή το επ’ αυτοφώρω αδίκημα δεν τεκμηριωνόταν, οι συλληφθέντες απαλλάχτηκαν με βούλευμα του Συμβουλίου Πλημμελειοδικών. Όμως ο Εισαγγελέας έκανε ανακοπή του βουλεύματος και έτσι οι κατηγορούμενοι παραπέμφθηκαν στο Κακουργιοδικείο για να δικαστούν « ως συλληφθέντες να ενεργούν λαθρεμπόριον . επ’ αυτοφώρω». «Συνελήφθησαν», αναφερόταν στο βούλευμα των Εφετών, « αποβιβάζοντες το λαθρεμπόρευμα εις την ακτήν». Οι τρεις μάρτυρες, υπάλληλοι του Δημοσίου, οι οποίοι επέβαιναν στο πλοίο του Ναυτικού , κατέθεσαν τόσο κατά την ανάκριση όσο και κατά την ακροαματική διαδικασία στο Κακουργιοδικείο ότι «οι κατηγορούμενοι συνελήφθησαν κοιμώμενοι μέσα εις το πλοιάριόν των, εντός του οποίου ήσαν τα κιβώτια». Όπως ήταν φυσικό, λοιπόν, οι κατηγορούμενοι αθωώθηκαν, αφού παρέμειναν προφυλακισμένοι επί πεντάμηνο.

     Το γεγονός αυτό το σχολίασε ο λογοτέχνης Ζαχαρίας Παπαντωνίου σε άρθρο του με τίτλο «Δικαστικά παράδοξα», το οποίο δημοσιεύτηκε στο προαναφερθέν φύλλο της εφημερίδας ΕΜΠΡΟΣ. Έγραφε χαρακτηριστικά: « Οι τρεις κατηγορούμενοι έμειναν πέντε μήνες προφυλακισμένοι. Από πέντε Κακουργιοδικεία της περιφερείας δεν ευρέθη ένα εις το οποίον να παραπεμφθούν εγκαίρως διά να μάθωμεν επί τέλους εάν ήσαν λαθρέμποροι ή δεν ήσαν. Η Εισαγγελία τούς ελησμόνησεν όπως ελησμονήθησαν και τα κιβώτια του πετρελαίου, ή μάλλον απεδόθη μεγαλυτέρα σημασία εις το κατασχεθέν εμπόρευμα παρά εις τρεις ανθρώπους, οι οποίοι ήσαν τρεις ψυχαί δικαιούμεναι τέλος πάντων να εύρουν κρίσιν (= να δικαστούν). Τι μεγαλοφυΐα είναι αυτό που λέγεται παράτασις της προφυλακίσεως, δηλαδή επιβολή ποινής από τον Εισαγγελέα; Πολλάκις η προφυλάκισις διαρκεί τόσον ώστε ο ρόλος του δικαστηρίου δεν είναι πλέον άλλος ει μη η απόλυσις. Υπάρχουν μάλιστα και προφυλακισμένοι δικαιούμενοι να ζητήσουν ρέστα. Αλλά δυστυχώς τοιαύτα ρέστα δεν πληρώνονται. Είναι αδύνατον να αποδώσης εις άνθρωπον τον αέρα και το φως που του εστέρησες αδίκως. Δι’ αδικήματα ομοίας φύσεως παρηγορία δεν υπάρχει ούτε δι’ αυτόν που ηδικήθη ούτε δι’ αυτόν που ηδίκησεν. Ο δεύτερος μάλιστα είναι, ή τουλάχιστον πρέπει να είναι, ο δυστυχέστερος από τους δύο. Το έργον κάθε μεγάλης Πολιτείας είναι η διαρκής προσοχή να μην αδικήση, να μην καταστρέψη ό,τι είναι αδύνατον να ξαναφτιάση, την ανθρωπίνην ελευθερίαν. Η θαυμασιωτέρα Πολιτεία είναι εκείνη που έχει τας ολιγωτέρας τύψεις[.]».

     Το θέμα της προφυλάκισης των κατηγορουμένων για πλημμέλημα ή για κακούργημα απασχόλησε κατά καιρούς ποινικολόγους και πολιτικούς.

.Ο Ιταλός Διαφωτιστής Cesare Beccaria στο βιβλίο του «Dei delitti et delle Pene» (Λιβόρνο 1764), το οποίο μετέφρασε στα ελληνικά ο Αδαμάντιος Κοραής το 1802 με τον τίτλο «Δοκίμιο περί εγκλημάτων και ποινών», υποστήριζε ότι η ποινή πρέπει να επιβάλλεται αμέσως, ώστε να υπάρχει συνειρμική σχέση ανάμεσα σ’ αυτή και στο αδίκημα. Όταν η εκδίκαση της υπόθεσης καθυστερήσει πολύ από το χρόνο τέλεσης του αδικήματος, τότε η επιβαλλόμενη ποινή λειτουργεί στο κοινό αίσθημα ως αδικία. Με το σκεπτικό αυτό ο Ιταλός ποινικολόγος τασσόταν ενάντια στην παράταση της προφυλάκισης του κατηγορουμένου.

.Στο άρθρο 14 του Πολιτικού Συντάγματος , το οποίο ψήφισε η Γ΄ Εθνοσυνέλευση της Τροιζήνας το 1827, αναφερόταν ρητά το δικαίωμα του κατηγορουμένου να ζητήσει τη γρήγορη εκδίκαση της υπόθεσής του: «[.] Έκαστος έχει το δικαίωμα να ζητή την αιτίαν και φύσιν της εις αυτόν προσαφθείσης κατηγορίας, να αντεξετάζεται προς τους κατηγόρους  και τους μάρτυρας, να παρουσιάζη μαρτυρίας υπέρ εαυτού, να λαμβάνη εις βοήθειάν του συμβούλους, και να ζητή ταχείαν απόφασιν από το δικαστήριον». Και αυτά, γιατί, όπως αναφερόταν στο άρθρο 15, «έκαστος προ της καταδίκης του δεν λογίζεται ένοχος».

. Στο άρθρο 6, εδάφιο 4 του ισχύοντος Συντάγματος ορίζεται ότι «το ανώτατο όριο διάρκειας της προφυλάκισης δεν μπορεί να υπερβεί το ένα έτος στα κακουργήματα και τους έξι μήνες στα πλημμελήματα. Σε εντελώς εξαιρετικές περιστάσεις τα ανώτατα αυτά όρια μπορούν να παραταθούν για έξι και τρεις μήνες, αντίστοιχα, με απόφαση του αρμόδιου δικαστικού συμβουλίου. Απαγορεύεται η υπέρβαση των ανώτατων ορίων της προφυλάκισης με τη διαδοχική επιβολή του μέτρου αυτού για επί μέρους πράξεις της ίδιας υπόθεσης».   

     Συχνά λόγω φόρτου εργασιών των δικαστών ή κωλυσιεργίας των  δικαστικών υπηρεσιών καθυστερεί η εκδίκαση ποινικών υποθέσεων με συνέπεια δυο εκ διαμέτρου αντίθετες καταστάσεις:

1.       Είτε αποφυλακίζονται λόγω παρέλευσης του 18μηνου επικίνδυνοι κακοποιοί (δολοφόνοι, έμποροι ναρκωτικών κ.ά.), γεγονός το οποίο εγκυμονεί κινδύνους για τη δημόσια ασφάλεια

2.       είτε παρατείνεται η διάρκεια προφυλάκισης άλλων κατηγορουμένων κατά παράβαση της παραπάνω συνταγματικής διάταξης. Στην περίπτωση αυτή καταστρατηγείται το δικαίωμα της προσωπικής ελευθερίας του κατηγορουμένου ( άρθρο 5, εδάφιο 3), ο οποίος ως την εκδίκαση της υπόθεσης έχει το τεκμήριο της αθωότητας. Παράλληλα χάνεται η εμπιστοσύνη των πολιτών προς τους θεσμούς της Πολιτείας, όταν διαπιστώνουν ότι παραβιάζονται ατομικά δικαιώματα κατοχυρωμένα από το Σύνταγμα.

     Ο Ζαχαρίας Παπαντωνίου έγραφε στο προαναφερθέν άρθρο του:  «Η Δικαιοσύνη είναι  υποχρεωμένη να προχωρή μετά φόβου Θεού προκειμένου περί της ελευθερίας ενός ανθρώπου. Θαυμάζει κανείς πράγματι, όταν την βλέπη να τρέχη ως δρομεύς. Την αυτήν απορίαν αισθανόμεθα, όταν αίφνης σταματά και δεν κινείται καθόλου, ενώ άνθρωποι σαπίζουν εις την προφυλάκισιν περιμένοντες ένα νεύμα της διά να δικασθούν».     

 Image

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s