Οι καταστροφές και οι λεηλασίες των ελληνικών αρχαιολογικών θησαυρών κατά την περίοδο της Κατοχής (μέρος δεύτερο)

(Πρώτο μέρος)

Η ελληνική αντιπροσωπεία στη Διάσκεψη των Παρισίων το φθινόπωρο του 1946 υπέβαλε αναλυτική έκθεση των καταστροφών που είχαν υποστεί οι αρχαιολογικοί θησαυροί της Ελλάδας από τις ιταλικές δυνάμεις κατοχής. Μάλιστα, για πληρέστερη ενημέρωση των εκπροσώπων των άλλων κρατών είχαν κατηγοριοποιηθεί οι ζημιές σε:

α. κλοπές συλλογών, αντικειμένων και έργων τέχνης που ανήκαν σε μουσεία,

β.  κλοπές αρχαιοτήτων που βρίσκονταν εκτός κτιρίων,

γ. κλοπές ιστορικών μνημείων που ανήκαν σε ιδιώτες και είχαν εξαχθεί χωρίς την άδεια της ελληνικής κυβέρνησης,

δ. παράνομες ανασκαφές και σφετερισμό των ευρημάτων και

ε. ζημιές που προκλήθηκαν από στρατιωτικές επιχειρήσεις.

     «Η αρχαιολογική υπηρεσία της Ελλάδος», αναφερόταν στην έκθεση, «κατήρτισε λεπτομερείς πίνακες των διαφόρων ζημιών που επέφερεν η ιταλική κατοχή. Οι κατάλογοι όμως αυτοί δεν πρέπει να θεωρηθούν ως οριστικοί, διότι διαρκώς ανακαλύπτονται νέαι περιπτώσεις ζημιών, αι οποίαι προστίθενται εις τας διεκδικήσεις μας. Αι ζημίαι που περιελήφθησαν εις τους πίνακας εξηκριβώθησαν κατόπιν εμπεριστατωμένων εκθέσεων των αρμοδίων αρχών».

Ακολουθούσε λεπτομερής αναφορά των αρχαιολογικών θησαυρών που αρπάχτηκαν ή καταστράφηκαν από τους Ιταλούς και εκφραζόταν η πεποίθηση ότι οι σύμμαχοι θα ασκούσαν την επιρροή τους στην Ιταλία για την επιστροφή των κλαπέντων μνημείων και αντικειμένων στην Ελλάδα. Σε περίπτωση όμως που τα έργα τέχνης είχαν καταστραφεί, η χώρα μας ζητούσε την αντικατάστασή τους με ελληνικά έργα τέχνης που βρίσκονταν στην Ιταλία απαχθέντα σε παλιότερες εποχές. Αποκλειόταν ρητώς η αποζημίωση σε χρήμα, δεδομένου ότι οι αρχαιότητες έχουν ηθική κι όχι υλική αξία (εφημερίδα ΕΜΠΡΟΣ, φύλλο της 28ης Σεπτεμβρίου 1946).  

Με βάση την προαναφερθείσα έκθεση και στοιχεία που έδωσε στη δημοσιότητα ο διευθυντής της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας της Ελλάδος (εφημερίδα ΕΜΠΡΟΣ, φύλλο της 3ης Οκτωβρίου 1948), οι Ιταλοί άρπαξαν αρχαιολογικούς θησαυρούς κυρίως από τα Δωδεκάνησα (ήταν υπό ιταλική κατοχή), από την περιοχή της Ασίνης στην Αργολίδα, όπου διενεργούσε ανασκαφές η σουηδική αρχαιολογική αποστολή, και από την αρχαία πόλη του Παλιόκαστρου στην Κρήτη. Γενικότερα η Κρήτη γνώρισε την «αγάπη» πολλών Ιταλών στρατιωτών για τις ελληνικές αρχαιότητες. Μετά την κατάληψη του νησιού από τους Γερμανούς, Ιταλοί αιχμάλωτοι του ελληνοϊταλικού πολέμου μεταφέρθηκαν εκεί, με συνέπεια να λεηλατήσουν κυριολεκτικά το μουσείο των Χανίων. Στην Ιεράπετρα οι αφιχθέντες Ιταλοί στρατωνίστηκαν στο μουσείο της πόλης, με αποτέλεσμα να εξαφανιστούν αγγεία, λυχνίες της Ελληνιστικής περιόδου κι ένας χάλκινος πέλεκυς. Στη γειτονική Σητεία αρπάγησαν πάνω από 120 αντικείμενα μεγάλης αξίας.

Η διαφορά όμως ανάμεσα στους Ιταλούς από τη μια μεριά και τους Γερμανούς και τους Βούλγαρους από την άλλη είναι ότι οι πρώτοι προθυμοποιήθηκαν να επιστρέψουν στην Ελλάδα ένα μικρό μέρος των κλαπέντων αρχαιολογικών θησαυρών. Το 1948 ο καθηγητής Σπύρος Μαρινάτος πήγε στην Ιταλία και οι ιταλικές αρμόδιες υπηρεσίες του έδωσαν δύο κιβώτια με αρχαιότητες που είχαν αφαιρεθεί από τη Ρόδο το 1940 – 1941. Μεταξύ αυτών ήταν η Αφροδίτη της Ρόδου, ένα θαυμάσιο αντίγραφο  οκλαζούσης Αφροδίτης της Ελληνιστικής περιόδου, περί τα είκοσι πέντε χρυσά αντικείμενα προερχόμενα από τάφους της Ρόδου και διάφορα άλλα αντικείμενα αρχαίας και μεσαιωνικής τέχνης . (Για παράδειγμα, μια ξύλινη κασέλα που είχε στο εσωτερικό της ανάγλυφη παράσταση της ναυμαχίας της Ναυπάκτου.).  (Εφημερίδα ΕΜΠΡΟΣ, φύλλο της 3ης Οκτωβρίου 1948).    

Αφρ

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s