Ο φόρος των αγάμων

Πρόσφατα ψηφίστηκε από τη Βουλή ο νέος φορολογικός νόμος, ο οποίος επιβάλλει στην ελληνική κοινωνία δυσβάστακτους φόρους. Όμως θα πρέπει να ομολογήσουμε ότι το νομοθέτημα χαρακτηρίζεται από πρωτοτυπία. Οι συντάκτες του, εκτιμώντας ότι το κόστος ζωής για έναν άγαμο είναι υψηλότερο απ’ ότι για μια τετραμελή οικογένεια, έφθασαν στο σημείο να «χαρατσώνουν» τους έγγαμους με δυο παιδιά, θεωρώντας τη γεννητικότητα ως δείκτη οικονομικής ευρωστίας. Και τούτο σε μια χώρα που αντιμετωπίζει έντονο πρόβλημα υπογεννητικότητας. Φαίνεται, λοιπόν, ότι οι άνθρωποι που έχουν αναλάβει τη διαχείριση των οικονομικών του κράτους μας αντιμάχονται την κοινή λογική και αγνοούν την ιστορία. Θα μπορούσαν να εισπράξουν τα χρήματα που τους ζητεί η Τρόικα και που είναι αναγκαία για την εφαρμογή του προϋπολογισμού επιβάλλοντας φόρο στους άγαμους των υψηλών εισοδηματικών στρωμάτων. Άλλωστε ένας τέτοιος φόρος είχε επιβληθεί στην Ελλάδα στις αρχές του 20ου αιώνα (και είχε προκαλέσει πολλά σατιρικά σχόλια των δημοσιογράφων).

Ο «φόρος των αγάμων» είχε πρωτοεφαρμοστεί στην Αγγλία από το Μάιο του 1695 έως τον Αύγουστο του 1706. Κατά την περίοδο εκείνη κάθε άγαμος πολίτης πλήρωνε φόρο ανάλογα με την κοινωνική του θέση και την οικονομική του κατάσταση. Για παράδειγμα ο δούκας πλήρωνε 300 φράγκα, ενώ ο κοινός θνητός ένα σελίνι. Ο «φόρος των αγάμων» επανήλθε στην Αγγλία στις αρχές του 20ου αιώνα, για να ενισχυθεί η αγγλική οικονομία και για να αυξηθεί ο πληθυσμός (εφημερίδα ΕΜΠΡΟΣ, φύλλο της 5ης Απριλίου 1909).

Ο φόρος αυτός είχε επιβληθεί ακόμα στη Γερμανία, στη Βουλγαρία και αργότερα στην Ιταλία κατά την περίοδο διακυβέρνησής της από το Μουσολίνι . Περισσότερο πρωτότυπος ήταν ο νόμος, τον οποίο ψήφισε η Βουλή της Αντίγκουας. Η κυβέρνηση της χώρας, ανησυχώντας για τη μείωση των γάμων, έφερε στη Βουλή νομοσχέδιο, το οποίο πρόβλεπε μεγάλες φορολογικές επιβαρύνσεις των αγάμων. Είναι χαρακτηριστικό ότι για κάθε εισιτήριο που θα έκοβαν για ένα ταξίδι στο εξωτερικό επιβαρύνονταν με πέντε σελίνια πέραν του ποσού που κατέβαλλαν οι έγγαμοι (εφημερίδα ΕΜΠΡΟΣ, φύλλο της 17ης Μαΐου 1922).

Στην Ελλάδα την ιδέα για τη φορολόγηση των αγάμων την είχε ο βουλευτής Ευστάθιος Κοκέβης. Στα τέλη του 19ου αιώνα υπέβαλε σχετική πρόταση νόμου στη Βουλή με την παρατήρηση ότι τα δημόσια έσοδα από τη φορολογία αυτή θα ανέρχονταν σε πολλά εκατομμύρια. Επιδίωκε την αλλαγή του φορολογικού συστήματος, την ελάφρυνση των οικονομικών βαρών των αγροτών και την επιβάρυνση των μη εργαζομένων (= των άεργων κι όχι των άνεργων), για να αναγκαστούν να αναλάβουν παραγωγικά έργα. Η άποψή του για την επιβολή του «φόρου των αγάμων» βασιζόταν στο επιχείρημα ότι οι έγγαμοι υποβάλλονται στην καταβολή άμεσων και έμμεσων φόρων από τις ανάγκες που δημιουργεί η οικογένεια, ενώ οι άγαμοι είναι απαλλαγμένοι από τέτοια (= οικογενειακά) βάρη. Ήταν, επομένως, δίκαιο να υποβληθούν κι αυτοί σε κάποια φορολογία. Λάβαινε όμως πρόνοια και πρότεινε να εξαιρεθούν από τη φορολόγηση όλοι εκείνοι που τους αδίκησε η φύση «και τους κατέστησεν ανικάνους προς τεκνοποίησιν». Η Βουλή όμως ούτε καν συζήτησε την πρόταση του Κοκέβη.

Τριάντα περίπου χρόνια αργότερα το ζήτημα της επιβολής του προαναφερθέντος φόρου επανήλθε και ένας αρθρογράφος της εφημερίδας ΕΜΠΡΟΣ σχολίασε την 6η Ιουλίου 1926: «Ιδού ότι αι θεωρίαι του Κοκέβη ήρξαντο πραγματοποιούμεναι και ο μέγας κόσμος των αγάμων ευρίσκεται σήμερον εις συγκίνησιν. Ως τεθεί εις φορολογίαν η αγαμία, οι άγαμοι θα πάθουν ό,τι τα σιγαρέτα. Εις πάσαν ανάγκην του δημοσίου ταμείου θα αυξάνεται ο φόρος, ώστε θα καταντήσει ούτοι να προτιμούν να νυμφευθούν δέκα γυναίκας, παρά να πληρώνουν τους δυσβάστακτους φόρους». Τελικά οι διαδικασίες για την καθιέρωση του «φόρου των αγάμων» δρομολογήθηκαν μόλις στα τέλη του 1928 από την τελευταία κυβέρνηση του Ε. Βενιζέλου. Την αρμοδιότητα για τη σύνταξη του σχετικού νομοσχεδίου είχε αναλάβει ο τότε υφυπουργός Υγιεινής Δοξιάδης. Τα καυστικά σχόλια των δημοσιογράφων «έδιναν και έπαιρναν». Είναι ενδεικτικό ένα απόσπασμα δημοσιεύματος κατά του ετοιμαζόμενου νομοσχεδίου: « Έχομεν μίαν υπόνοιαν ότι ο κ. Δοξιάδης, επειδή είναι παντρεμένος, θέλει να εκδικηθεί συλλήβδην όλους τους ανύπαντρους». Στη συνέχεια ο αρθρογράφος επιχειρηματολογούσε κατά του φόρου αυτού που έθιγε το δικαίωμα της ελευθερίας του πολίτη (εφημερίδα ΕΜΠΡΟΣ, φύλλο της 17ης Σεπτεμβρίου 1928).

Ο υφυπουργός της Υγιεινής Δοξιάδης, αισθανόμενος την ανάγκη να εξηγήσει στους δημοσιογράφους τη σκοπιμότητα του ετοιμαζόμενου νομοσχεδίου, έδωσε συνέντευξη τη 16η Νοεμβρίου 1928, στην οποία εξέθεσε το σκεπτικό του (τότε οι υπουργοί και οι υφυπουργοί συνήθιζαν να ενημερώνουν το λαό για την εφαρμοζόμενη κυβερνητική πολιτική). Είπε, λοιπόν, ότι ο φόρος αυτός, ενώ επιβαρύνει ελάχιστα, είναι ο δικαιότερος των φόρων, εφόσον προστατεύει τα παιδιά. Τα παιδιά θα αποτελέσουν τον αυριανό πληθυσμό, αλλά αποτελούν και το τωρινό αγοραστικό κοινό που καταναλίσκει πολλά από τα παραγόμενα είδη. «Συ, ο βιομήχανος ή ο έμπορος παιδικών ειδών και τροφίμων και άλλων ειδών παρομοίων που δεν έχεις παιδιά, πλήρωσε πενήντα ή εκατό δραχμάς το χρόνο από τα τόσα που κερδίζεις διά να εξασφαλισθεί η υγεία των παιδιών του άλλου κόσμου που αποτελούν την πελατεία σου», είπε σε κάποια αποστροφή του λόγου του. Ο υφυπουργός ολοκλήρωσε τη συνέντευξή του δίνοντας στους δημοσιογράφους ορισμένες διευκρινίσεις για το περιεχόμενο του ετοιμαζόμενου νομοσχεδίου: «Εις την Ιταλίαν, σημειώσατε, φορολογείται πας άγαμος πολίτης. Εδώ ημείς δεν θα φορολογήσομεν όλους τους πολίτας αδιακρίτως, αλλά μόνον τους φορολογουμένους από ορισμένου ποσού και άνω, με αναλογικήν αύξησιν φυσικά. Θα ληφθούν υπ’ όψιν αι εξαιρετικαί περιπτώσεις αγάμων εχόντων οικογενειακά βάρη. Όταν κάποιος συντηρεί λ.χ. τα παιδιά του αδελφού του ή της αδελφής του ή είναι ανίκανος να εργασθεί, τότε αυτός δεν θα πληρώνει τον φόρον» (εφημερίδα ΕΜΠΡΟΣ, φύλλο της 17ης Νοεμβρίου 1928).

Τις πρώτες μέρες του Ιανουαρίου του 1929 το νομοσχέδιο υποβλήθηκε για ψήφιση στη Βουλή. Οι βασικές διατάξεις του ήταν οι ακόλουθες:

  1. Φόρο θα πλήρωναν οι άγαμοι από 30 έως 55 χρονών. (Οι κάτω του 30ου έτους δεν είχαν ακόμα αποκατασταθεί επαγγελματικά και οι άνω του 55ου θα δυσκολεύονταν να βρουν νύφη.)
  2. Το ποσοστό της φορολογίας θα ήταν αναλογικό, θα κυμαινόταν ανάλογα με την οικονομική κατάσταση των φορολογουμένων, με τα οικογενειακά τους βάρη και τον άμεσο φόρο που πλήρωναν.
  3. Εξαιρούνταν από τη φορολογία: α. όλες ανεξαιρέτως οι γυναίκες, β. όσοι είχαν υπέρογκα οικογενειακά βάρη (συντήρηση οικογενειών, αδελφών, ορφανών κ.λπ.), γ. τα θύματα πολέμου και οι ανάπηροι και δ. οι αξιωματικοί και οι δημόσιοι υπάλληλοι μέχρι κάποιου βαθμού.
  4. Το χρηματικό ποσό που θα συγκεντρωνόταν από την παραπάνω φορολογία θα δινόταν  στο Πατριωτικό Ίδρυμα Περιθάλψεως (ανήκε στο υπουργείο Πρόνοιας) και θα διετίθετο αποκλειστικά για την ψυχαγωγία, την υγεία και τη μόρφωση των παιδιών.

Σκοπός του νομοσχεδίου δεν ήταν ο εξαναγκασμός των αγάμων να νυμφευθούν (αυτό τουλάχιστον γραφόταν στην εισηγητική έκθεσή του), αλλά καθαρά ταμειακός για τη συγκέντρωση χρημάτων «διά την προστασίαν της παιδικής ηλικίας. Εκ της επιβληθησομένης φορολογίας υπολογίζεται ότι θα εισπραχθούν περί τα 10 – 12 εκατομμύρια ετησίως» (εφημερίδα ΣΚΡΙΠ, φύλλο της 3ης Ιανουαρίου 1929).

Αν και ο «φόρος των αγάμων» που ίσχυσε για ορισμένα χρόνια ήταν παράδοξος, είχε τουλάχιστον κάποιο αναδιανεμητικό χαρακτήρα από την άποψη ότι ευνοούσε τα κατώτερα κοινωνικά στρώματα, καθώς επιβλήθηκε σε άτομα ανώτερων στρωμάτων. Αντίθετα κατά την τελευταία τριετία πληροφορούμαστε από τα Μ.Μ.Ε. την καθιέρωση φόρων που ούτε αναδιανεμητικό ούτε ανταποδοτικό χαρακτήρα έχουν, παρά μόνο εισπρακτικό. Και μολονότι οι κυβερνητικοί βουλευτές διακηρύσσουν στα τηλεοπτικά πάνελ ότι έχει εξαντληθεί προ πολλού η φοροδοτική δυνατότητα των λαϊκών στρωμάτων και των μικροαστών και μεσοαστών, εντούτοις με την ψήφο τους επιβάλλουν συνεχώς νέους φόρους. Ο μόνος τρόπος λοιπόν για να αντιδράσει κανείς στη φορολογική λαίλαπα είναι ο σαρκασμός. Ίσως θα έπρεπε οι αρμόδιοι του υπουργείου Οικονομικών να ανατρέξουν στα αρχεία των εφημερίδων και να βρουν ποιοι φόροι είχαν επιβληθεί στο παρελθόν ή ποια φορολογικά νομοσχέδια ήρθαν για συζήτηση στη Βουλή και απορρίφθηκαν, ώστε τους πρώτους να τους επαναφέρουν και τα δεύτερα να τα ψηφίσουν.

agamoi

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s