Οι γερμανικές μεθοδεύσεις που οδήγησαν στην πείνα κατά την Κατοχή

Το βασικότερο πρόβλημα που αντιμετώπισε ο ελληνικός λαός κατά τη διάρκεια της Κατοχής ήταν αυτό του επισιτισμού. Οφειλόταν αποκλειστικά σε πρακτικές που εφάρμοσαν οι κατοχικές δυνάμεις, οι οποίες αποσκοπούσαν στη λεηλασία των πλουτοπαραγωγικών πηγών της κατακτημένης Ελλάδας.

Κατά τους πρώτους μήνες (Μάιος – Σεπτέμβριος του 1941) οι Γερμανοί δέσμευσαν όλα τα αγαθά, τον φυσικό πλούτο και την παραγωγή. Τα τελωνεία, οι γενικές αποθήκες, τα εμπορικά και βιομηχανικά αποθέματα λεηλατήθηκαν για τις ανάγκες των στρατευμάτων κατοχής ή για να σταλούν πολύτιμα φορτία στη Γερμανία  και στην Ιταλία. Έτσι από την πρώτη στιγμή η προμήθεια τροφίμων και όλων των χρειωδών έγινε προβληματική για τον ελληνικό πληθυσμό. Σύμφωνα με επίσημες γερμανικές εκτιμήσεις από την 1η Μαΐου έως την 30η Σεπτεμβρίου 1941 στάλθηκαν στη Γερμανία πρώτες ύλες και τρόφιμα αξίας 38.812.100 γερμανικών μάρκων (Ιστορία της Αντίστασης 1940 – 1945, έκδοση Αυλός, τόμος 1ος , σ.σ.159 – 160).

Αργότερα οι κατακτητές άρπαξαν μεγάλες ποσότητες πρώτων υλών και προϊόντων, τα οποία η Ελλάδα εξήγε κατά την προπολεμική περίοδο (καπνό, λάδι, σταφίδα, μεταλλεύματα κ. ά.).  Η αρπαγή έγινε με πιο «πολιτισμένο» τρόπο, με τη μέθοδο «κλήριγκ». Οι γερμανικές αρχές κατοχής και οι κυβερνήσεις δοσίλογων, οι οποίες κυβερνούσαν την κατακτημένη χώρα, κοστολογούσαν τα προς ανταλλαγή προϊόντα και ισοσκέλιζαν – υποτίθεται – την αξία των εισαγωγών με την αντίστοιχη των εξαγωγών. Όμως οι εκπρόσωποι του Γ’ Ράιχ υπερεκτιμούσαν την αξία των γερμανικών προϊόντων, τα οποία εισάγονταν στην Ελλάδα, και υποτιμούσαν την αξία των ελληνικών που στέλλονταν στη Γερμανία και έτσι αφενός λεηλατούσαν τον εθνικό πλούτο και αφετέρου μείωναν τις ποσότητες τροφίμων που προορίζονταν για τη διατροφή του ελληνικού πληθυσμού.

Παράλληλα οι γερμανικές κατοχικές δυνάμεις εφάρμοσαν συστηματικά μια πολιτική αφαίμαξης της αγοραστικής δύναμης του ελληνικού λαού και ιδίως των μισθωτών με τον νομισματικό πληθωρισμό που επέβαλαν. Επειδή το γεγονός αυτό δεν είναι πολύ γνωστό, θα κάνω εκτενέστερη αναφορά.

Από τους πρώτους μήνες της κατάκτησης της χώρας οι εισβολείς έθεσαν σε κυκλοφορία ο καθένας ξεχωριστό νόμισμα: οι Γερμανοί το μάρκο κατοχής, οι Ιταλοί τη μεσογειακή δραχμή και οι Βούλγαροι (στην Ανατολική Μακεδονία) το λέβα. Έτσι δημιούργησαν νομισματική ποικιλία, η οποία κλόνισε την εμπιστοσύνη του λαού προς την ελληνική δραχμή. Όμως από την 1η Αυγούστου  1941 στο τμήμα της χώρας που ήταν υπό την κατοχή των Γερμανών και των Ιταλών καθιερώθηκε ως μόνο μέσο οικονομικών συναλλαγών η δραχμή και αποσύρθηκαν από την κυκλοφορία τόσο το γερμανικό μάρκο κατοχής όσο και η ιταλική μεσογειακή δραχμή.

Οι κατοχικές αρχές, επειδή χρειάζονταν χρήματα για τη συντήρηση των στρατευμάτων τους, υποχρέωναν την Τράπεζα της Ελλάδας να αυξάνει συνεχώς την κυκλοφορία των χαρτονομισμάτων, γεγονός που ήδη από τα τέλη του 1941 δημιούργησε έναν πρωτόγνωρο νομισματικό πληθωρισμό. Ο πληθωρισμός αυτός σε συνδυασμό με την έλλειψη τροφίμων οδήγησε σε μεγάλη υποτίμηση της δραχμής και σε υπερβολική αύξηση του τιμάριθμου. Είναι χαρακτηριστικοί οι δείκτες της κυκλοφορίας των τραπεζογραμματίων, της τιμής της χρυσής λίρας Αγγλίας στην αγορά των Αθηνών και των τιμών των αγαθών που παρέθεσε ο Διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος το 1947:

           Κυκλοφ. τραπ/τίων       Τιμή λίρας         Τιμάριθμος

Απρίλιος 1941                      1                                      1                               1

Δεκέμβριος 1942               15,7                              127, 7              156, 5

Δεκέμβριος 1943              135,5                            1.319,2             1.572,7

Οκτώβριος 1944     8.276.320             1.633.540.989     2.305.984.911

(Τα στοιχεία προέρχονται από την Έκθεση του Διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος Γ. Μαντζαβίνου στην πρώτη μεταπολεμική γενική συνέλευση των μετόχων της. Εφημερίδα ΕΜΠΡΟΣ, φύλλο της 23ης Νοεμβρίου 1947.)

Από τον παραπάνω πίνακα φαίνεται ότι από τον Απρίλιο του 1941, πρώτο μήνα της Κατοχής, ως τον Οκτώβριο του 1944, τότε που τα γερμανικά στρατεύματα έφυγαν από την Ελλάδα, η κυκλοφορία των τραπεζογραμματίων (: χαρτονομισμάτων) αυξήθηκε κατά οκτώ εκατομμύρια διακόσιες εβδομήντα έξι χιλιάδες φορές, η τιμή της χρυσής λίρας ανήλθε στα ύψη, ενώ οι τιμές των τροφίμων, λόγω  έλλειψης, αυξήθηκαν κατά δύο δισεκατομμύρια τριακόσια πέντε εκατομμύρια εννιακόσιες ογδόντα τέσσερις χιλιάδες φορές σε σύγκριση με τις τιμές που ίσχυαν τον Απρίλιο του 1941. Ήταν φυσικό, λοιπόν, τα εισοδήματα, οι μισθοί και τα ημερομίσθια των εργαζομένων να εκμηδενιστούν με ραγδαίο ρυθμό κάτω από την πίεση του πληθωρισμού. Οι κατοχικές κυβερνήσεις προσπαθούσαν να αντιμετωπίσουν την κατάσταση επιβάλλοντας διατιμήσεις στα βασικά αγαθά, οι οποίες όμως δεν τηρούνταν.

Ακόμα οι κατακτητές εφάρμοσαν μια σειρά μέτρων που δυσχέραιναν τις οικονομικές συναλλαγές με τη χρήση πληθωριστικών χαρτονομισμάτων. Για παράδειγμα από την 1η Δεκεμβρίου 1942 καθιέρωσαν την υποχρεωτική έκδοση τραπεζικών επιταγών για την πληρωμή κάθε ποσού που υπερέβαινε τις 30.000 δραχμές.

Όλα αυτά είχαν ως επακόλουθο την εξαφάνιση των τροφίμων από την αγορά και τη  γιγάντωση της «μαύρης αγοράς». Οι μαυραγορίτες ήταν κατά κανόνα συνεργάτες των κατακτητών. Διαθέτοντας μέσα μεταφοράς πήγαιναν στα χωριά, προμηθεύονταν εκεί μεγάλες ποσότητες ειδών διατροφής και στη συνέχεια τα πουλούσαν πανάκριβα στις πόλεις. Έτσι εκμεταλλευόμενοι την ανάγκη για επιβίωση  πεινασμένων συνανθρώπων τους αποκόμισαν τεράστια κέρδη, τα οποία τα επένδυσαν κυρίως σε χρυσά νομίσματα. (Οι Γερμανοί από το Νοέμβριο του 1943 άρχισαν να πωλούν χρυσές λίρες Αγγλίας και χρυσά εικοσάδραχμα. Βασικοί αγοραστές των πολύτιμων νομισμάτων υπήρξαν οι μαυραγορίτες.)

Εν κατακλείδι κατά την πρώτη περίοδο της Κατοχής υπολογίζεται ότι στα μεγάλα αστικά κέντρα της Ελλάδας πέθαναν από ασιτία περίπου 300.000 άνθρωποι. Αργότερα άρχισαν να λειτουργούν τα λαϊκά συσσίτια με πρωτοβουλία  δημαρχιών, διάφορων επαγγελματικών οργανώσεων, συλλόγων εργαζομένων και του κράτους . Η πάλη για την επιβίωση ήταν αναμφισβήτητα η βασικότερη αντιστασιακή πράξη του χειμαζόμενου ελληνικού λαού και η σημαντικότερη νίκη που απέσπασε από τους κατακτητές.

 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s